Hoàng Long Hải
Mất cung
Vài lời thưa trước.
Tôi đọc “Cổ học tinh hoa”(CHTH) năm học Đệ Lục, thích lắm. Sách có nhiều chuyện hay, có chuyện dễ hiểu, có chuyện không hiểu, có chuyện hiểu mù mờ, đại khái, như chuyện Sở Cung Vương ghi lại sau đây.
Mấy năm đi dạy, tôi thường biểu học trò nên đọc sách nầy. Có hai cái lợi: Mở mang kiến thức, và trau giồi nhân cách, đạo đức của mình.
Ngay cả khi nói chuyện với con cháu, tôi cũng thường nói: Trước 75, ông thường làm nhiều nghề: Thầy giáo, - một nghề tới rất tình cờ khi “đi kiếm cơm” -, không phải tự mình chọn. “Lái xe tăng” đánh nhau với Việt Cộng, làm Cảnh Sát: lo đi tìm “hạ tầng cơ sở Việ Cộng” hơn lo giữ trật tự, an ninh, và học nghề, cộng tác với “xịa”.
Nói chung, làm thầy giáo là thích nhứt. Các công việc tôi làm ở trên không phải là “nghề”. Lính “trừ bị” không phải là nghề lính. Làm Cảnh Sát cũng không phải là nghề vì mặc cảm “Cảnh Sát không mấy ai ưa”
Nhưng làm thầy là một thiên chức. Nó không phải là một nghề nữa. Đó là việc cao quí, bởi vì người làm thầy là làm công việc “Đem cái tinh hoa của người xưa mà truyền thụ lại cho người đời sau”. Ông Lê Đình Ngân, giáo sư Việt Văn lớp Đệ Lục của tôi ở “Trường Trung Học Quảng Trị - tên cũ -, nói với bọn học trò chúng tôi như thê!
Tôi mang cái tinh thần đó mà vào học sư phạm. Giờ đầu tiên, giáo sư L.T. nói: “Chỉ số lương của giáo sư Đại Học Sư Phạm mới ra trường là 470, cao nhất, các anh phải... “như thế nầy, như thế kia...”
Tôi không vui vì câu nói đó. Chọn làm thầy giáo chỉ vì nghề này lương cao hay sao?!
Năm 1970, vì công việc, tôi đến gặp một ông hiệu trưởng một trường trung học trên đường Trần Quang Khải/ Saigon, Ông cũng là dân biểu quốc hội bấy giờ và cũng là tác giả cuốn sách “Nghị luận Luân lý”, sách tôi “luyện” để thi Trung Học. Trong khi nói chuyện, ông ta bảo: “Tôi làm nghề nầy không giàu bằng mấy ông bạn tôi mở “Bột giặt Viso” trong Chợ Lớn”.
Nghe cũng buồn. Việc giáo dục đâu có thể ví với việc đi buôn bột giặt.
Sau 1975, lương giáo viên thảm lắm, không đủ ăn, áo quần rách rưới... làm tôi nhớ tới câu nói của ông L.T. mười lăm năm trước mà cám ơn Cụ Ngô”. Có lẽ cụ không muốn thầy giáo “mặc quần thủng đít” mà vào lớp dạy học trò. Tục ngữ có câu “Quen sợ dạ, lạ sợ áo quần”. Làm thầy giáo phải nghiêm. “Giáo bất nghiêm sư chi đọa”
Thầy giáo “mặc quần thủng đít” vào lớp thì “nghiêm” thế nào được!
Vì “đem cái tinh hoa của người đời truyền lại cho người đời sau” nên nhiều khi tôi đem sách “Cổ Học Tinh Hoa” của Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc và Tử An Trần Lê Nhân mà dạy cho học trò, không sợ bị chê như ở ngoái Bắc, rằng làm cái việc phổ biến “phong kiến, lạc hậu cho mầm non Cách Mạng”.
Đó là chuyện qua rồi.
Mới đây, ông bạn lính của tôi – Tôi cũng trình diện “Khóa 20 (hay 21) Sĩ quan Trừ bị Thủ Đức” ở Trung Tâm Nhập Ngũ số 1” ở Đà Nẵng với ông ấy – Ông bạn già về VN, vô tình đánh mất cái ví, trong đó có giấy tờ và tiền. May mà tìm lại được. Nghe tin ấy, tôi mừng cho ông. Của đi mà có hồi là vui rồi.
Tôi cũng như “cô ấy của tôi” có “định kiến” khá nặng vối bà con ở trong nước: Họ nghèo hơn mình. “Chạy ăn từng bữa toát mồ hôi”, - Hiện giờ, vì đất nước bỏ Chủ nghĩa Cộng Sản mà đi theo Chủ nghĩ Tư bản – Rất nhiều người không nghèo nữa đâu mà giàu có ức triệu... tỷ đấy – Nhưng “cô ấy” bảo: Giàu kệ họ, nhưng gặp bà con, con cháu thì phải cho – Trong bà con nội ngoại, “cô ấy” được tiếng là người tốt bụng.
Vậy nên, khi “cô ấy” còn sinh tiền, không chịu về. “Về mà không cho gì, kỳ lắm. Thà không về”. Ở Mỹ 30 năm, “Cô ấy chưa một lần về thăm quê, là vì vậy. Vậy mà đôi khi, nằm cạnh vợ, tưởng như tôi nghe trong tim “cô ấy”, có tiếng reo vi vút của hàng cây dương liễu bên bờ sông Thạch Hãn.
Không rõ ông bạn tôi giàu nghèo thế nào, nhưng “ở Mỹ mà về VN bị mất tiền”, cũng “căng” đấy, phải không các bạn? Thành ra, tôi có an ủi và đùa với ông mấy câu trên fb: “Coi như của đồng lần thiên hạ tiêu chung” vậy thôi. Còn mất, hơi đâu mà mệt. Đi đánh giặc, bao nhiêu năm, tính bằng con số chục, khổ biết bao nhiêu, hiểm nghèo biết bao nhiêu... Thế rồi cũng qua.
Viết xong rồi, lòng băn khoăn, sợ mất lòng người bạn lính, lan man nghĩ tới chuyện cũ, hồi đi dạy, chuyện “thiên hạ được cung”, bèn lục lại đọc chơi... Chuyện như vầy:
“Vua Cung Vương nước Sở đi săn, giữa đường đánh mất cung. Các quan theo hầu cố xin tìm cho được. Vua Cung Vương nói:
-“Thôi tìm làm gì nữa! Người nước Sở đánh mất cung, lại người nước Sở bắt được cung, đi đâu mà thiệt”.
Đức Khổng Tử nghe thấy chuyện bảo:
-Đáng tiếc cho cái chí vua nước Sở không làm to hơn được nữa! Hà tất phải nói: “Người nước Sở?”Giá nói: “người đánh mất cung, lại người nhặt được cung thì chẳng hơn ư?”.
Thuyết Uyển
Lời bàn: Vua đánh mất cung, không nghe lời các quan bắt tìm cung, thế là có lòng thương dân, không muốn làm phiền đến dân. Vua lại nói một người nước Sở mất cung chịu thiệt, thì có một người nước Sở được cung có lợi, thế là đã có lòng muốn lợi cho dân cả một nước. Tuy vậy, Đức Khổng Tử chê là hẹp, là vì Vua Sở chỉ biết có người nước Sở lấy bờ cõi nước Sở mà làm giới hạn cho cái lòng nhân ái của mình. Cứ như ngài nói, mới thực rõ cái nghĩa bác ái, tức là cái lòng rộng yêu hết cả nhân loại, không phân dị chủng hay ngoại quốc gì nữa. Cùng một ý với câu thầy Tử Hạ nhắc lời ngài mà đáp Tư Mã Ngưu lo không có anh em rằng: “Người bốn bể đều là anh em cả”. Nói rộng ra: chỉ có lý vô phân biệt, trí vô phân biệt, vật ngã nhất thể thì mới hết sạch chướng ngại mà hoan hỉ vô cùng!
Theo Cổ học tinh hoa
Sách nầy viết câu nói của Khổng Tử khác ngày trước ông Ngân đã giảng: “Vua nước Sở mất cung, thiên hạ được cung”. Thiên hạ là người nước Tàu hồi ấy. Bây giờ Thiên hạ là toàn thể nhân loại nầy.
Lòng nhân của Đức Khổng Tử “rộng” hơn lòng quảng đại của Sở Cung Vương.
Bây giờ Thiên hạ hẹp lòng, không như Thiên hạ ngày xưa?
Có phải vậy không?
Vậy thì Ông Minh Tuệ đầu trần, chân đất, “đi đâu” mà khổ thân như thế?
Mười chín ông sư đi bộ 2,300 dặm, từ Houston lên Wahington DC – bằng hai lần Saigon/ Hà Nội -, để “Walk for Peace” giữa mưa gió, tuyết giá... khổ cũng không thua gì !!!!.
Xưa cũng như nay, tốt xấu bao giờ cũng có. Nói như vậy là để mừng ông bạn cố tri có người đem trả ví lại cho ông.
Ông không mất một “xu teng” nào.!!!!
