Cuộc chiến Iran và “người hùng » Donald Trump

Nhìn hình ảnh mới nhất của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, bạn thấy gì? Đó là một nước Mỹ già nua, cố chấp và … hết thời. Tân lãnh tụ Iran tuyên bố Iran sẽ là mồ chôn của “đế quốc” Hoa Kỳ. Nhưng sự sụp đổ của một siêu cường đứng đầu thế giới không phải là chuyện xãy ra trong một ngày hay sau một cuộc chiến. Sau đây là những suy nghĩ của người viết về cuộc chiến mà tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump khởi động tại Iran từ ngày 28 tháng 2/2026.

Quốc gia nào hưởng lợi nhất?

Có hai quốc gia thắng lớn trong cuộc chiến ở Iran. Nhưng không phải là Hoa Kỳ. Đó là Nga và Israel.

Sau vụ khủng hoảng con tin năm 1979 do các phần tử Hồi giáo cực đoan ở Iran bắt giữ 66 công dân Mỹ tại sứ quán Hoa Kỳ ở Tehran và cuộc xâm lược Afghanistan của Liên Xô và nhất là khi đó Hoa Kỳ còn phụ thuộc vào dầu mỏ Trung Đông, Tổng thống Hoa Kỳ Jimmy Carter tuyên bố một học thuyết - doctrine mới vào năm 1980: “Bất kỳ nỗ lực nào của bất kỳ thế lực bên ngoài nào nhằm giành quyền kiểm soát khu vực Vịnh Ba Tư sẽ được coi là một cuộc tấn công vào lợi ích sống còn của Hoa Kỳ, và sẽ bị Hoa Kỳ đẩy lùi bằng mọi cách, bao gồm cả lực lượng quân sự.” Để củng cố điều này, ông Carter đã thành lập Lực lượng Đặc nhiệm Liên Hợp  vào năm 1983. Ngày nay, lực lượng này đã  trở thành Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ tại vùng Vịnh Ba Tư - U.S. Central Command, trung tâm quân sự đầu não chỉ đạo Chiến dịch Operation Epic Fury tấn công Iran hiện nay.

Nhưng ngày nay, năm 2026, lý do để Hoa Kỳ khai chiến với Iran thì ông Trump không giải tích được.

1. Nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân

Trong cuộc họp báo đầu tiên, ông Trump tuyên bố mục đích của cuộc chiến nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và sẽ khiến chính phủ Iran không thể “trang bị vũ khí, tài trợ và chỉ đạo các đội quân khủng bố bên ngoài quốc gia của họ”. Ông xác định mục tiêu của Hoa Kỳ bao gồm “tiêu diệt” hải quân Iran, phá hủy kho tên lửa của nước này, làm tê liệt bộ máy quân sự, hành chính của Iran.

Ông Trump quên rằng vào ngày 22 tháng 6 năm 2025, Không quân và Hải quân Hoa Kỳ đã thực hiện một Chiến tranh Mười Hai Ngày với mật danh Chiến dịch Búa Nửa Đêm (Twelve-Day War, Operation Midnight Hammer) tấn công ba cơ sở hạt nhân ở Iran: Nhà máy uranium Fordow, Cơ sở hạt nhân Natanz và Trung tâm Công nghệ hạt nhân Isfahan bằng mười bốn quả bom "công phá ngầm" GBU-57A/B MOP do phản lực cơ tàng hình B-2 Spirit và tên lửa Tomahawk bắn từ tàu ngầm. Nhiều máy bay chiến đấu F-35 và F-22 của Mỹ cũng đã xâm nhập không phận Iran để chống lại tên lửa phòng không của Iran trong chiến dịch này. Theo tin Ngủ Giác Đài thì có 4,000 người tham gia chiến dịch này.

Sau cuộc tấn công, ông Trump đã viết trên Truth Social, một diễn đàn mạng của ông như sau: Chúng ta đã hoàn thành cuộc tấn công thành công vào ba địa điểm hạt nhân ở Iran, bao gồm Fordow, Natanz và Isfahan. Tất cả máy bay hiện đang ở ngoài không phận Iran. Một lượng bom thặng dư đã được thả xuống địa điểm chính, Fordow. Tất cả các máy bay (Hoa Kỳ) đều đang trên đường về nhà an toàn. Xin chúc mừng những chiến binh Mỹ vĩ đại của chúng ta. Không có quân đội nào khác trên thế giới có thể làm được điều này. GIỜ LÀ LÚC CHO HÒA BÌNH! Cảm ơn sự quan tâm của các bạn đến vấn đề này.

• Ngày 26 tháng 6, ông Trump khẳng định rằng ông biết nơi ẩn náu của Lãnh đạo tối cao Iran Ali Khamenei và đã tha mạng cho ông này bằng cách ngăn cản lực lượng Israel ám sát ông. Ông Trump cũng nói rằng ông đã lên kế hoạch nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Iran .
• Tháng Giêng năm 2026, ông Trump đã hứa với người dân Iran trên Truth Social vào 3 giờ sáng rằng chính phủ Mỹ sẽ bảo vệ họ khi có cuộc biểu tình chống chính phủ Iran với hàng ngàn người thiệt mạng trên đường phố khi bị đàn áp. Trump đã nói về việc Hoa Kỳ nên loại trừ một quốc gia tài trợ khủng bố.
• Tháng 2/2026, trong Thông điệp Liên bang, Trump nói rằng Iran đang phát triển tên lửa có thể tấn công Mỹ. Nhưng ngay sau đó, Ngủ Giác Đài xác nhận điều này không chính xác và Iran còn khoảng một thập kỷ nữa mới có thể làm được điều đó.
• Ngày 28 tháng 2, trong lúc phái bộ Iran và Hoa Kỳ đang đàm phán tại Geveve thì không quân Israel và Hoa Kỳ phối họp khai chiến với Iran. Isreal thả 30 quả bom xuống tư dinh và giết chết vị lãnh đạo tối cao Khameini khi ông đang cầu nguyện cùng khoảng 40 người vừa là thành viên gia đình và một số viên chức cao cấp của chính phủ Iran ở thủ đô Terhan.
• Ngày 1 tháng 3, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran - cũng như các phương tiện truyền thông chính phủ Iran loan báo lãnh tụ Khamenei đã tử nạn, thi thể của ông đã được tìm thấy trong đống gạch đá đổ nát.  Hãng thông tấn Fars, trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đưa tin rằng trong số các nạn nhân có con gái của ông Khameini là bà Hoda Khamenei, con rể Mesbah Bagheri Kani, cháu gái Zahra Mohammadi Golpayegani và anh chị em của cô (con của Boshra Khameini), con dâu Zahra Haddad-Adel và một cháu trai (tức vợ và con trai của tân lãnh tụ Mojtaba Khamenei) cũng đã thiệt mạng trong cuộc tấn công.
• Ngày 2 tháng 3, thông báo của chính phủ Iran cho biết rằng bà Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh, phu nhân của ông Khameini, cũng đã tử nạn vì những vết thương quá nặng trong cuộc tấn công.

Theo Daily Express của Anh một tin nhắn mà họ nhận được cho biết tân lãnh tụ Mojtaba Khamenei 56 tuổi hiện đang hôn mê: "Một hoặc hai chân của ông ấy đã bị cắt cụt. Gan hoặc dạ dày của ông ấy cũng bị vỡ. Ông ấy dường như đang hôn mê, không hồi tỉnh.” Chưa rõ ông Khameini-con bị thương vào cùng ngày, cùng chỗ cha ông hay không, nhưng rõ ràng ông chưa xuất hiện kể từ khi Hoa Kỳ và Isreal khởi động chiến tranh.  Đồng thời Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã ra thông báo triển hạn thời gian cử hành quốc tang cho cố lãnh tụ Khameini sang một ngày chưa định. Tờ Sun của Anh tiết lộ rằng ông Khameini-con đang được điều trị tại Bệnh viện Đại học Sina ở khu phố cổ của thành phố Terhan. Cơ sở này bị phong tỏa, được bao quanh bởi an ninh nghiêm ngặt. Các tin nhắn khác cho thấy tân lãnh tụ Mojtaba hoàn toàn không biết gì về chiến tranh, về cái chết của các thành viên gia đình, bao gồm vợ và con trai ông, và thậm chí cả việc ông được bầu làm Lãnh đạo tối cao. Sáng ngày 14 tháng 3, Bộ Trưởng QP Hoa Kỳ Hegseth cho biết ông Mojtaba Khameini bị hủy diện mạo vì trúng bom. Nhưng Ngoại trưởng Iran trả lời phỏng vấn của đài NBC phủ nhận tin này và cho biết ông Mojtaba Khameini sẽ hoàn thành nhiệm vụ lãnh đạo Iran được giao phó.

Nguồn tin quốc tế xác nhận 30 quả bom thả xuống tư dinh giết chết cố lãnh tụ Khameini và gia đình là do không lực Israel nhưng bom giết 170 đứa con nít của trường nữ tiểu học là do hỏa tiển Mohaw của không lực Hoa Kỳ. Do đó, coi như “chiến công” của Do Thái và Hoa Kỳ trong cuộc chiến này ngang ngữa nhau.

2. Cần thay đổi thể chế chính trị tại Iran:

Ngày thứ ba của cuộc chiến, tổng thống Trump kêu gọi người dân Iran đứng lên thay đổi chế độ của đất nước họ. Ông cho rằng ông đang tạo cơ hội cho người dân Iran lật đổ chính phủ độc tài của họ. Ông cao hứng tuyên bố luôn là “vị tân lãnh đạo của Iran” phải được sự thỏa thuận của Hoa Kỳ.  Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran sau đó đã bầu ông Mojtaba Khamenei, 56 tuổi - một người theo đường lối cứng rắn và là con trai của cựu lãnh đạo tối cao Khameini. Ngoài cha mẹ, cả vợ con của ông ta cũng đã bị tử vong với 30 quả bom mà Isreal đã bỏ xuống tư dinh của cố lãnh đạo Khameini trong ngày đầu tiên khai chiến.

Trả lời phỏng vấn của báo The Atlantic, ông Trump cho biết ông sẵn sàng đàm phán với một “hội đồng cầm quyền lâm thời”, nếu có, sau cái chết của Khamenei, miễn là hội đồng này không có ý định khôi phục các chương trình hạt nhân hoặc tên lửa đạn đạo. Ông Trump tỏ vẻ bất mãn với việc con ông Khameini là tân lãnh tụ tại Iran mà không có một “chính phủ lâm thời” thân Mỹ như trường hợp Iraq sau khi quân đội Mỹ loại trừ Saddam Hussein.

3. Lý do Năng Lượng: Ngày nay, Hoa Kỳ đã độc lập về năng lượng, vì vậy vùng Vịnh Ba Tư không còn quan trọng đối với các nhà lãnh đạo Mỹ nữa như trong thời kỳ tổng thống Bush và chiến tranh vùng vịnh.

Khó có một cuộc xung đột nào ở Trung Đông mà không ảnh hưởng đến giá xăng dầu. Iran là một nhà sản xuất dầu lớn. Giá dầu đã bắt đầu tăng vọt và có thể duy trì ở mức cao nếu khu vực này bất ổn trong một thời gian dài. Chiến tranh kinh tế về xăng dầu có thể là một cách mà chính phủ Iran dùng để chống lại cuộc chiến với “đế quốc” Mỹ. Iran ra lệnh đóng cửa eo biển Hormuz, nơi mà 20% lượng dầu tiêu thụ trên thế giới đi qua. Nếu cuộc chiến kéo dài,  điều này không có lợi gì cho đảng Cộng Hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 năm nay.

Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum tuyên bố vào tháng 10/ 2025 rằng “Hoa Kỳ  không cần lấy dầu từ eo biển Hormuz ” nên Mỹ có thể “tự do” khởi động chiến tranh với Iran mà không cần lo lắng về hậu quả đối với giá xăng trong nội địa Hoa Kỳ. Nhưng lý luận đó không đứng vững: giá xăng do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (The International Energy Agency - IEA) ấn định theo mức cung cầu tren thế giới chứ không phải do Hoa Kỳ ấn định. Bằng chứng là giá xăng ở Mỹ đã tăng 14% trong vòng một tuần lễ sau khi Mỹ dội bọm Iran  dù Hoa Kỳ không cần dùng dầu của Trung Đông. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (The International Energy Agency - IEA) vừa tuyên bố sẽ tháo khoán kho dự trữ dầu lớn nhất từ ​​trước đến nay - 400 triệu thùng- nhằm kiểm soát giá dầu tăng vọt do cuộc chiến tranh giữa Mỹ-Israel và Iran.

Sang ngày thứ 12 của cuộc chiến có 3 tàu dầu bị tấn công trước khi tiến vào eo biển Hormuz khiến cho việc lưu thông qua eo biển này ngưng lại hoàn toàn. Ông Trump tuyên bố sẽ cho hải quân Hoa Kỳ hộ tống các tàu dầu qua eo biển. Vấn đề là lực lượng hải quân Hoa Kỳ đang cố gắng đè bẹp sự kháng cự của Iran, sẽ không thể làm công việc yểm trợ này. Ngoài ra, các tàu chở dầu đều là tàu thương mại, không thể … đi vào vùng giao tranh lửa đạn vi phạm luật bảo hiểm hàng hải về an ninh. Tổng Tham Mưu Trưởng QL Hoa Kỳ, Tướng Dan Caine, người đã thất bại trong việc khuyên ông Trump không nên tấn công Iran, cho biết Hoa Kỳ đang xem xét một “loạt các lựa chọn” để bảo vệ eo biển Hormuz. Cho đến hôm nay, Iran vẫn ra lệnh đóng cửa eo biển Hormuz, giá dầu khoảng trên 100 đô la một thùng.

Vì sao chiến tranh Iran có thể là ngày tàn của “đế quốc Mỹ”?

Sau lời  kêu gọi của tân lãnh tụ Khameini- con, Iran đang mở rộng cuộc tấn công vào các quốc gia vùng Vịnh Ba Tư thân Mỹ. Đã có 14 quốc gia tại Trung Đông “bị” tham gia cuộc chiến một cách bất đắc dĩ. Tên lửa và Drones – Made in Iran – với sự cố vấn của ông Putin nhờ kinh nghiệm trong cuộc chiến Ukraine- còn được gọi là vũ khí “con nhà nghèo” vì chỉ tốn từ 20-50,000 đô để chế tạo một cái còn tên lửa và drone của Hoa Kỳ tốn hàng triệu đô la một cái. Ông Trump đánh giặc, mỗi ngày tốn 1 tỷ đô la.

Ngày thứ 12 của cuộc chiến, ông Trump tuyên bố sẽ “ngừng” cuộc chơi dù trước đây ông tuyên bố các cuộc tấn công vào Iran kéo dài “có thể bốn đến năm tuần hay … hơn thế nữa, chừng nào còn cần thiết”. Ông Trump tuyên bố … ngừng “cuộc chơi” vì Hoa Kỳ đã đánh xập tất cả “những nơi cần hủy diệt” tại Iran trong đó có một trường nữ tiểu học Shajareh Tayyebeh ở thành phố Minab mà tình báo Hoa Kỳ nhầm lẩn là một căn cứ quân sự khiến 170 nhân mạng hầu hết là con nít bị  giết chết cùng ngày với ông Khameini. Ông Trump ra lệnh cho Iran “đầu hàng vô điều kiện” nhưng cho đến hôm nay, Iran không … đầu hàng, Iran vẫn bắn tên lửa, drones khắp Trung Đông. Iran vẫn còn đó. Cũng như hồ sơ Jeffrey Epstein sẽ còn đó dù ông Trump muốn hay không? Báo chí quốc tế và Wikipedia gọi cuộc dội bom giết chết lãnh tụ Hồi Giáo Khameini của Hoa Kỳ và Do Thái là một cuộc ám sát. The Assassination of Ali Khamenei.

Nhưng ông Trump không thể ngừng chiến tranh... một mình. Vì chiến tranh cũng như hôn nhân: take two to tango. Huống hồ chi trong cuộc chiến Iran, còn có “tiểu tam” Isreal. Ngay khi ông Trump tuyên bố sẽ ngừng thì ông Bibi Netanyahu tuyên bố sứ mạng của Isreal tại Iran chưa xong. Tuần này, tên lửa và drone của Iran đã tấn công 14 quốc gia vùng Trung Đông. Tất cả trụ sở các công ty Mỹ như Google, Facebook, Apple đều đóng cửa. Các quốc gia Âu Châu, Nhật, Singapore đều điều động máy bay để di tản kiều bào của họ trừ Mỹ và … Việt Nam.

Binh thư Tôn Tử ghi rõ: gây chiến thì dễ, rút lui thì khó. Ông Khameini-cha là một ông già 86 tuổi, gần đất xa trời, ông già đã có chương trình rút lui, nhường chỗ cho người khác vì biết rằng đất nước ông phải thay đổi. Chính sách độc tài, hà khắc, lỗi thời nhân danh tôn giáo khiến Iran bị cô lập, bị cấm vận gần 4 thập niên đã khiến người dân Iran mệt mõi, thất vọng không thể kéo dài mãi được. Vì thế, ông Khameini đã đồng ý đàm phán với Hoa Kỳ. Nhưng trong cả hai lần “đàm phán”, tháng 6/2025 rồi tháng 2/ 2026, ông Trump đều không giữ lời về thời điểm chính ông đưa ra để Iran phải trả lời mà đem bom dội lên đầu đối phương đang đàm phán. Có thể nói, khi giết vị lãnh tụ già nua này, ông Trump sẽ khó có cơ hội mang Iran vào àn đàm phán trong tương lai.

Danh sách những người có thể kế vị ông Khameini không hề có tên ông Mojtaba Khameini mà là 5 người sau đây”

• Ali Asghar Hejazi: Chánh văn phòng của Khamenei, người được xem là ứng cử viên hàng đầu
• Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i: Chánh án Tòa án Tối cao.
• Hassan Khomeini: Cháu nội của cố lãnh tụ tối cao đầu tiên Ayatollah Ruhollah Khomeini, nổi bật vì những  quan điểm cải cách đưa Iran vào thời đại mới.
• Alireza Arafi: Một luật gia nổi tiếng và người đứng đầu các trung tâm giáo dục Hồi giáo, có ảnh hưởng lớn trong giới chức lãnh đạo tôn giáo.
• Mohammad Mehdi Mirbagheri: Một thành viên của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, đại diện cho   phe bảo thủ Hồi Giáo.

Việc bầu ông Khameini-con lên làm lãnh tụ vì thế chỉ có tính cách danh dự dân tộc để… trả lời sự tàn bạo mà Hoa Kỳ và Israel đã dành cho vị lãnh tụ già nua 86 tuổi vừa tử nạn. Vào tháng 6 năm 2025 khi ông Trump lập lờ rằng "chúng tôi biết Khamenei "đang lẩn trốn" ở đâu thì tháng 7, 2025 tổng thống Pháp Macron trong Hội Nghị G7 ở Canada đã cảnh báo rằng việc lật đổ lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei đã cầm quyền tại đây trong hơn 4 thập niên bằng giải pháp quân sự là một điều nên tránh vì có rất nhiều rủi ro. Ông Macron nhắc đến hậu quả của cuộc xâm lược Iraq do Mỹ dẫn đầu năm 2003 và sự can thiệp của NATO vào Libya năm 2011 nhằm lật đổ các nhà độc tài Saddam Hussein và Moamer Kadhafi đã gây ra nhiều năm nội loạn đẫm máu ở cả hai quốc gia này và cả Hoa Kỳ và NATO đều không đạt được mục đích đem dân chủ tự do hay phát triển kinh tế cho những người dân xứ này.

Sáng thứ tư 11 tháng 3, tổng thống Pháp Macron, thủ tướng Canada Mark Carney, thủ tướng Đức Friedrich Merz là những lãnh tụ Ân Châu đầu tiên gọi cho ông Trump để loan báo rằng cuộc chiến tranh Iran hiện nay là do Hoa Kỳ và Isreal khởi động. Pháp, Canada, Đức sẽ đứng ngoài, không can dự đến. Nếu chiến tranh này kéo dài thì Liên Hiệp Âu Châu và Nato sẽ họp để có một biện pháp chung. Ông Trump đã trả lời đó là một quyết định vô cùng sai lầm của họ khi tách ra khỏi việc hợp tác quân sự với Hoa Kỳ. Trước đây Hoa Kỳ và Âu Châu luôn đồng hành về “vấn nạn” Iran. Nhưng năm 2016, khi vừa nhậm chức tổng thống Hoa Kỳ, việc đầu tiên ông Trump làm là rút Hoa Kỳ ra khỏi hiệp ước về vũ khí nguyên tử với Iran mà EU, Hoa Kỳ đã ký với Iran và Hiệp Ước Về Biến Đổi Khí Hậu Toàn Cầu.

Siêu cường Hoa Kỳ thiếu vũ khí phòng không?

Tổng thống Nam Hàn Lee Jae-myung phát biểu tại một cuộc họp báo quốc tế sau khi Hội nghị Thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Gyeongju, Nam Hàn, vào ngày 1 tháng 11 năm 2025. Ảnh Getty Images

Tổng thống Nam Hàn Lee Jae-myung  vừa lên tiếng phản đối việc Bộ Tư Lệnh Quân Đội Hoa Kỳ tại Thái Bình Dương đã cho các máy bay vận tải hạng nặng của Mỹ C-17 đến Căn cứ Không quân Osan để vận chuyển các hệ thống phòng không tầm xa MIM-104 Patriot sang Trung Đông để yểm trợ chiến tranh Iran. Chính phủ Nam Hàn la làng vì họ cần hệ thống phòng không tầm xa của Hoa Kỳ để chống lại hỏa tiển của ông Kim Jong-Un ở Bắc Hàn. Có bạn như ông Trump thì nhất? Khi nào không cần thì ông hiện diện, khi nào khó thì ông rút lui.

Điều này xác nhận những báo cáo về tình trạng cạn kiệt nghiêm trọng các kho dự trữ tên lửa phòng không Patriot THAAD tại Trung Đông chỉ 10 ngày sau khi Mỹ và Israel tấn công vào Iran vì  Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã đáp trả dữ dội trên khắp Trung Đông. Được biết kho vũ khí phòng không của Hoa Kỳ vốn đã hao hụt nghiêm trọng theo các báo cáo hồi tháng 7 năm 2025, hậu quả của việc viện trợ cho cả Ukraine và Isreal lẫn các cuộc đụng độ với Iran diễn ra vào tháng 6 cùng năm 2025.

Ông Trump khởi động chiến tranh vì không muốn Iran có vũ khí nguyên tử đồng thời kêu gọi dân Iran nổi dậy để lập một chính quyền mới tự do và dân chủ, thân Hoa Kỳ để thay thế cho chính phủ Hồi Giáo hiện tại. Lật đi thì dễ nhưng lập ai lên thay khi Iran không có đảng đối lập chỉ có phe bảo thủ quân chủ đang sống lưu vong ngoài Iran. Lãnh tụ đối lập sáng giá nhất hiện nay chỉ có Đông Cung Thái Tử Reza Pahlavi con của cựu hoàng Shah, đã sống lưu vong tại Hoa Kỳ từ sau khi ông cố đạo Khomeini lật đổ chế độ quân chủ năm 1978. Ông hoàng Pahlavi không nhận được sự ủng hộ của người Iran trong nước hay cả những người lưu vong sau khi ông từ chối lên án các cuộc không kích của Israel vào Iran. Cái tên "Hiệp định Cyrus" của nhóm này cũng đã bị chỉ trích vì Cyrus là tên một vị vua Ba Tư thời cổ đại đã “giải phóng người Do Thái khỏi Babylon” trong khi người Hồi Giáo Iran không công nhận sự tồn tại của quốc gia Do Thái.

Tại sao phải đánh Iran?

Nhưng những điều này trên đây không giúp các chuyên gia quân sự hiểu rõ chính xác lý do tại sao ông Trump tấn công Iran.

Mark Cancian, một chuyên gia quân sự tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế nghĩ rằng: không ai có thể có một quyết định quá nhiều rủi ro và không rõ ràng như vậy. Cứ như là có mối đe dọa cận kề cần thiết nào đó đã thuyết phục tổng thống Trump thực hiện một loạt các cuộc tấn công đầy tham vọng nhưng không thể nói ra?”

Giá xăng tại thành phố Los Angeles (hình bên trái)  thấp hơn các thành phố phía Bắc California

(Ảnh của AAA trên Internet)

Ông Trump nói đúng khi cho rằng Iran có một chế độ độc tài, không có tự do dân chủ và có 47 năm thù địch với Hoa Kỳ mà không một tổng thống tiền nhiệm nào dẹp được chế độ này…. trừ ông. Nhưng, khó có thể nói rằng quốc gia Hồi giáo Iran là một mối đe dọa lớn đối với nền an ninh của Hoa Kỳ. Trừ khi ông Trump đồng hóa Hoa Kỳ với Israel. Chương trình hạt nhân của Iran có thể không bị “xóa sổ hoàn toàn” bởi các cuộc không kích của Mỹ hồi tháng 6 như ông Trump hãnh diện tuyên bố, nhưng chắc chắn đã bị hư hại nhiều, còn lâu mới có thể bước sang giai đoạn chế tạo vũ khí nguyên tử. Nhưng Iran có vũ khí nguyên tử thì có khác gì Bắc Hàn, Pakistan, Isreal cũng có vũ khí nguyên tử? Ông Bắc Hàn Kim Jong-Un lâu lâu lại dội tên lửa sang bờ biển Nam Hàn hay Nhật Bản để dọa nạt láng giềng nhưng vẫn được ông Trump nhận là bạn đó thôi? So với các đồng minh của Iran là Nga và Trung cộng thì mối đe dọa “sắp xảy ra” từ Iran chỉ nhỏ hơn con thỏ thì hà cớ gì ông Trump phải phát động chiến tranh với chiến phí 1 tỷ một ngày (khi ngân sách quốc gia Hoa Kỳ thâm hụt gần 39 nghìn tỷ đô la)?

Ông Trump đang phải ráo riết chế tạo tên lửa phòng không để bảo vệ các nước Trung Đông, loại vũ khí vốn rất cần thiết ở Ukraine. Tổng thống Ukraine Zelensky đã than một cách “ngây thơ” rằng chỉ trong ba ngày giao tranh với Iran, số lượng tên lửa Patriot được sử dụng còn nhiều hơn tổng số tên lửa mà Ukraine đã sử dụng kể từ năm 2022? Bao nhiêu cơ sở hạ tầng của Ukraine và bao nhiêu thường dân Ukraine được bảo vệ mạng sống nếu ông Trump gửi thêm tên lửa Patriot đến Ukraine thay vì ”chọn lựa” một "cuộc chiến tùy hứng" với Iran.

Putin vừa có tiền vừa có chính nghĩa?

Một ông bạn ”thân thương” khác của ông Trump  đang và sẽ hưởng lợi dài dài từ cuộc chiến mà ông Trump đang khởi động với Iran. Giá dầu tăng (hơn 100 đô la một thùng vào Chủ nhật 7 tháng 3 so với 73 đô la một thùng vào đêm trước chiến tranh) và quyết định của Trump sẽ không trừng phạt Ấn Độ vì mua dầu của Nga sẽ trợ giúp cho guồng máy chiến tranh của Nga. Có thể nói là ông Putin đang ngồi mát ăn bát vàng vì giá dầu thô có thể lên đến $200 một thùng nếu Hoa Kỳ không tìm được lối thoát tại Iran. Một khi nguồn cung cấp bị gián đoạn, phải mất một thời gian mới có thể trở lại bình thường.

Hoa Kỳ tấn công Iran khi Hoa Kỳ và Iran trong khi đang đàm phán khiến chính phủ Nga tuyên bố không thể tin tưởng Hoa Kỳ trong cuộc đàm phán về Ukraine. Có kẻ thù như ông Trump thì ông Putin không cần có bạn. Lúc đầu ông Trump đánh Iran vì Hoa Kỳ phải đập tan ý tưởng ”muốn có vũ khí nguyên tử” của Iran để trừ tai họa ”về sau” cho nước Mỹ. Sau đó ông lại đòi lật đổ chính quyền hợp hiến của Iran.  Cũng như ba tháng trước đây, ông Trump bắt tổng thống hợp hiến của Venazuala là ông Maduro về giam ở nhà lao New York vì tội buôn bán ma túy nhưng không trưng ra được bằng chứng. Bây giờ, ông Trump khởi động một cuộc chiến mới và quên luôn cuộc đàm phán về cuộc chiến ”bốn năm” của Nga tại Ukraine. Ông Putin đặt câu hỏi một cách không chính thức qua bài xã luận trên một cơ quan ngôn luận của Nga, tờ Moskovsky Komsomolets: liệu Nga có nên theo gương ông Trump đạt các mục tiêu chính trị của Nga bằng biện pháp quân sự? Các cuộc đàm phán với Hoa Kỳ không lẻ luôn kết thúc bằng việc dội bom xuống thủ đô của đối phương để tiêu diệt hay bắt lãnh tụ của họ về cầm tù?

Nội dung của bài xã luận này cho rằng quyết định ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran—Đại giáo chủ Ayatollah Ali Khamenei—của Tổng thống Trump, diễn ra đúng vào thời điểm Iran đang đàm phán với đại sứ đặc nhiệm về Trung Đông của tổng thống Trump, Steve Witkoff, và con rể Jared Kushner của ông Trump đã cho thế giới một nhận thức rằng con đường ngoại giao ”chính nghĩa” với những luật lệ do Hoa Kỳ không còn tồn tại khi tổng thống Trump sẵn sàng sử dụng biện pháp quân sự để đạt được các mục tiêu của mình trong khi đang đàm phán.

Fyodor Lukyanov, cố vấn chính trị cho Điện Kremlin và các nhà ngoại giao Nga trên đài phát thanh Nga đã cho rằng chiến tranh của Mỹ và Israel tại Iran “đánh dấu một kiểu quan hệ quốc tế khác biệt nơi mà bạn có thể bị chuyển từ vị thế của một người đang ngồi đàm phán sang vị thế của một nạn nhân, một tội phạm bất kể lúc nào, bất kể mọi cam kết. Làm sao có thể tiến hành đàm phán trong một tình huống như vậy, khi bạn biết rằng phía bên kia có thể đang thực hiện một cuộc tấn công trực tiếp nhắm vào cá nhân bạn, gia đình bạn, đất nước của bạn?”

Giống như Iran, trong những tuần gần đây, Nga cũng đã cử các viên chức tới Geneva để gặp gỡ đăc sứ Hoa Kỳ  Witkoff và ông con rễ Kushner. Nhưng Hoa Kỳ hiện đang tập trung vào vấn đề Iran, nên cuộc đàm phán mới vốn được dự định ​​sẽ diễn ra tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này đã bị hoãn lại theo đề nghị của Washington. Chính phủ Nga đã phủ nhận việc chia sẻ thông tin tình báo với Iran, đã cung cấp tọa độ của của các căn cứ quân sự Hoa Kỳ tại Trumg Đông cho Iran như báo Washington Post đã đưa. 

Việc ba nhà lãnh đạo ”đồng minh” của ông Putin bị Hoa Kỳ lật đổ chỉ trong vòng 15 tháng (bao gồm Bashar al-Assad tại Syria, Nicolás Maduro tại Venezuela và Khamenei tại Iran) khiến vị thế của ông Putin yếu hẳn đi trong mắt nhìn thế giới. Nhưng cuộc chiến Iran do Hoa Kỳ và Isreal khởi động đã đẩy ông Putin thành ”kép chính” ... một lần nữa vì chiến tranh càng kéo dài, ông Putin lại càng có lợi khi xăng dầu lên giá và hơn nữa, ông lại có chính nghĩa trong vụ ”xâm lược” Ukraine. Những người ủng hộ cuộc xâm lược của Nga tại Ukraine cho rằng ông Putin nên giải quyết chuyện Ukraine trên chiến trường và giải pháp quân sự tốt hơn là đàm phán. Nhất là khi quốc gia chủ trì “hòa bình” lại là Hoa Kỳ. Nếu tổng thống Trump xem Iran là một ”đe dọa” cho nền an ninh Hoa Kỳ thì thế giới nghĩ sao về một Ukraine độc ​​lập và thân Tây phương ở ngay sát biên giới của Nga?  Cuộc chiến tại Iran đã củng cố thêm niềm tin của ông Putin rằng quyết định phát động cuộc xâm lược Ukraine của ông là hoàn toàn đúng đắn. Thực tế, cách thức giải quyết khủng hoảng của Hoa Kỳ,  từ Belgrade năm 1999 cho đến Tehran năm 2026 sẽ khó để thuyết phục ông Putin rằng ông đã sai lầm. Tội nghiệp cho Ukraine và dân tộc của họ. 

Bộ trưởng năng lượng Hoa Kỳ  Chris Wright trấn an dân Mỹ là vụ xăng dầu lên giá sẽ ngắn hạn vì ông Trump sẽ đưa nước Mỹ vào một thời kỳ thịnh trị lâu dài. Ông Donald Trump gọi đà tăng phi mã của giá dầu là một “cái giá rất nhỏ phải trả.” Ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social: "Giá dầu trong ngắn hạn—vốn sẽ giảm nhanh chóng ngay khi mối đe dọa hạt nhân từ Iran bị tiêu diệt—là một cái giá rất nhỏ phải trả để đổi lấy sự An toàn và Hòa bình cho Hoa Kỳ cũng như toàn thế giới. CHỈ CÓ NHỮNG KẺ NGU XUẨN mới nghĩ khác đi!"

Hình như cả thế giới ”đều là những kẻ ngu xuẩn” vì không ai còn bình tỉnh để nghe những lời trấn an của ông Trump, nhất là các lãnh tụ của các nước Á Châu. Cho đến hôm nay, từ Singapore đến Trung Cộng, Nhật Bản, Nam Hàn đều nín thở vì Iran đóng cửa eo biển Hormuz. Lượng dầu thô đi qua eo biển này chiếm 20% số lượng dầu trên thế giới và là nguồn cung cấp dầu cho Á Châu. Ngay cả ông thái tử MBS của Ả Rập Seoudite cũng gọi cho ông Trump yêu cầu Hoa Kỳ chấm dứt chiến tranh vì 14 nước Ả rập phải đóng cửa phi trường, ngưng mọi hoạt động vì tên lửa của Iran. Nguy hiểm nhất là Iran sẽ phá hủy nguồn nước của họ. Các nước Ả Rập này dư dầu nhưng thiếu nước. Và Iran biết rõ điều đó. Các nhà lãnh đạo Nhóm G7 dự kiến ​​sẽ nhóm họp vào thứ Hai 16 tháng 3 – không có Hoa Kỳ, để tìm giải pháp cho những hậu quả kinh tế  từ cuộc xung đột này.

Tài liệu của CNBC

Các thị trường tài chính toàn cầu đã phản ứng dữ dội trước cuộc chiến Iran: đà sụt giảm mạnh đầu tiên ập đến các thị trường châu Á, nơi mà các nền kinh tế như Trung Quốc, Japan, Nam Hàn, Singapore vốn phụ thuộc rất nhiều vào nguồn dầu nhập khẩu từ khu vực Trung Đông qua eo biển Hormuz. Tại châu Âu, chỉ số Stoxx Europe 600 đã giảm hơn 2% ngay trong phiên giao dịch đầu ngày; trong khi đó, chỉ số FTSE 100 của thị trường London sụt hơn 1,5% và chỉ số DAX của Đức giảm hơn 2,5%.

Khi nào cuộc chiến sẽ kết thúc?

Cuộc xâm lăng Nga tại Ukraine và cuộc chiến Hoa Kỳ tại Iran có một điểm chung: quá tốn kém và do đó không thể, không được kéo dài. Nhưng Nga không chấm dứt được sau 4 năm tham chiến và hơn 450,000 người tử trận. Phía Ukraine có khoảng 1.5 triệu người tử trận và bị thương (theo Wikipedia, có nhiều nguồn tin đưa ra nhiều con số khác nhau). Con số tử vong phía Hoa Kỳ sau 13 ngày dội bom Iran là 11 người chết và 150 người bị thương trong đó có 8 người bị thương rất nặng. Theo Ngủ Giác Đài ước tính thì trong 3 ngày đầu tiên của cuộc chiến, Hoa Kỳ tốn khoảng 5.6 tỷ đô la tiền đạn dược.

Nhiều cơ quan truyền thông quốc tế đã xác nhận rằng 12 chiếc F-22 Raptor đã hạ cánh xuống Căn cứ Không quân Ovda, một căn cứ của Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF). Đây là một diễn biến mang tính bước ngoặtcho thấy hành động quân sự nhằm vào Iran giờ đây đã đạt đến đỉnh điểm, mức độ vốn chỉ xảy ​​trong cuộc chiến tranh Iraq.

Các tiêm kích F-22 Raptor đã cất cánh từ một căn cứ tại Virginia, sau đó hạ cánh xuống một căn cứ Không quân Hoàng gia Anh tại Vương quốc Anh, rồi tiếp tục bay đến Căn cứ Ovda.

F-22 Raptor là chiến đấu cơ “độc quyền” của Hoa Kỳ. Mỹ chưa bao giờ bán loại máy bay này cho bất kỳ quốc gia nào, ngay cả đối với những đồng minh thân cận nhất của mình. Việc điều động chúng đến Israel là minh chứng cho thấy Hoa Kỳ đang chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh quy mô rộng hơn với Iran. Một số lượng lớn máy bay ném bom B-52 cũng đã được điều động đến khu vực này.

Về phía Iran, chính phủ Iran tuyên bố rằng Iran sẽ biến nơi đây thành "nghĩa địa" chôn vùi Đế chế Hoa Kỳ. Lời kêu gọi dân chúng Iran đứng lên lật đổ chế độ của tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã biến thành hình ảnh người dân Iran tụ tập trên khắp các ngã đường vào chiều thứ Hai 8 tháng 2  để tỏ lòng trung thành với tân Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei và với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) sau thông điệp cứng rắn của ông đối với Hoa Kỳ cho thấy dân Iran ... chưa sẳn sàng bỏ Hồi giáo để theo tư bản như ông Trump ước mong. Không ai quan tâm đến lời nhận định của ông Trump rằng vị Tân Lãnh tụ Tối cao "sẽ không thể tại vị lâu" vì thiếu đi chấp thuận của Hoa Kỳ.

Tổng Tham Mưu Trưởng QĐ Hoa Kỳ

Khuyên Ông Trump Không Nên Tấn Công Iran

Dan Razin Caine, Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ, đã cảnh báo ông Trump rằng một cuộc chiến với Iran có thể dẫn đến một cuộc xung đột rộng lớn hơn, lôi kéo các cường quốc khác như Nga và Trung Quốc vào cuộc. Khi ông Trump vẫn quyết định đánh Iran, tướng Caine khuyên ông Trump chỉ nên hành động ngắn nhất có thể, không kéo dài quá một tuần. Tướng Caine lập luận rằng kho đạn dược của Mỹ đã cạn kiệt, đặc biệt là các tên lửa đánh chặn và đạn dược phòng thủ – hai loại khí giới mà Mỹ đã viện trợ phần lớn cho Ukraine và Israel. Ông Caine cũng cho rằng tình hình hiện tại khó lường vì chính phủ Hồi giáo Iran sẽ kháng cự kiên cường bất chấp mọi bất lợi đang bủa vây họ. Vị tướng này cũng nhận định rằng các đồng minh có thể sẽ không hỗ trợ lực lượng Mỹ tại khu vực đó nếu tình hình trở nên hỗn loạn. Hơn nữa, nếu Nga hoặc Trung Cộng hậu thuẫn Iran bằng những công nghệ mà Mỹ chưa nắm bắt được, mọi chuyện có thể trở nên vô cùng tồi tệ. Ông đề cập đến khả năng Iran sở hữu các tên lửa chống chiến hạm từ Nga, hoặc có thể là bất kỳ vũ khí tiên tiến nào khác từ các quốc gia liên minh chống Mỹ.

Sau hai tuần lễ chiến tranh, thông tin chứng minh những tiên liệu của tướng Caine đều chính xác và thực tế là ông Trump đang bị sa lầy. Khi mạng xã hội đang xôn xao với những thông tin xoay quanh Tướng Caine, ông Trump đã phản hồi thông qua tài khoản Truth Social về sự ngưỡng mộ của ông đối với vị tướng này nhưng ai cũng hiểu rằng tướng Caine sẽ không tồn tại lâu ở Ngủ Giác Đài khi không đồng thuận với ông Trump.

Sáng hôm nay, tin chính thức của Hoa Kỳ cho biết khoảng 5.000 quân nhân TQLC và Hải quân đang được điều động sang Trung Đông để hỗ trợ cuộc chiến tại Iran. Số quân nhân Hoa Kỳ tử trận lên đến 13 người. Nhưng số người dân  đã thiệt mạng trên khắp khu vực Trung Đông đã vượt qua con số ngàn. Tại Iran, hơn 1.200 người đã thiệt mạng do các cuộc dội bom của Israel và Hoa Kỳ, theo số liệu từ Hội Hồng Thập Tự Iran. Ít nhất 773 người đã thiệt mạng tại Lebanon và 13 người đã tử vong tại Israel. Nhiều trường hợp tử vong cũng đã được ghi nhận tại Kuwait, Iraq, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain và Ả Rập Xê Út..

Ngoại Giao Đoàn Hoa Kỳ di tản khỏi Trung Đông

Thêm một dấu hiệu cho thấy ông Trump không thể đơn phương ngưng cuộc chiến: sáng Thứ Sáu 13 tháng 3, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chỉ thị cho nhiều nhà ngoại giao Mỹ rời khỏi Trung Đông. Lệnh "buộc phải rời đi" (ordered departure) đã được ban hành vào thứ Hai đối với các nhân viên không thiết yếu của Mỹ cùng gia đình tại nhiều Lãnh sự quán Mỹ ở Trung đông. Theo Washington Post, các nhà ngoại giao Mỹ đang phối hợp một kế hoạch "sơ tán đường bộ" nhằm đưa một số nhân sự Mỹ tại các lãnh sự quán ở nơi nguy hiểm sang nơi an toàn hơn.

Các thượng nghị sĩ Hoa Kỳ đã nêu lên thắc mắc là tại sao "Bộ Ngoại giao không hành động quyết liệt hơn từ sớm để đảm bảo sự an toàn cho công dân Mỹ” khi cả trăm ngàn kiều dân Mỹ còn kẹt ở Trung Đông. Nhưng mối nguy hiểm đe dọa các cơ sở ngoại giao của Hoa Kỳ dường như không chỉ giới hạn ở các quốc gia gần Vịnh Ba Tư và Israel. Lãnh sự quán Hoa Kỳ tại Karachi, Pakistan, tại Na Uy, tại Nigeria, tại Thổ Nhĩ Kỳ cũng bị tấn công. Thổ Nhĩ Kỳ cho biết lực lượng NATO đã bắn hạ một tên lửa trong không phận Thổ Nhĩ Kỳ. Bị tổn thất nặng nhất là Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Thành phố Kuwait và lãnh sự quán tại Dubai. Đại sứ quán Hoa Kỳ, VP của tổ chức CIA tại Riyadh, Ả Rập Xê Út, đã bị ”trúng đòn” drones khiến một số khu vực bị hư hại nặng và buộc phải phong tỏa. Theo Washington Post những khu vực "ít hư hại nhất" của đại sứ quán có thể sẽ sử dụng trở lại được sau khoảng một tháng, trong khi các khu vực "hư hại nặng hơn" có thể sẽ mất khoảng ba đến bốn tháng để khôi phục.

Ông Trump khẳng định cuộc xung đột sẽ không kéo dài: “Đây chỉ là một cuộc can thiệp ngắn hạn vào một vấn đề lẽ ra đã phải được giải quyết từ 47 năm trước — phải mất tới 47 năm để thực hiện điều này, và chưa từng có vị tổng thống nào đủ can đảm để làm vậy” nhưng ông lại không thể … tùy hứng mà ngưng được. Có thể vào một thời điểm nào đó trong vài tuần tới, ông Trump sẽ tuyên bố “chiến thắng – Mission Accomplie”,  bất chấp tình hình thực tế trên chiến trường” . Ông nhà giàu Hoa Kỳ đánh giặc theo kiểu phủ đầu, lấy thịt đè người nhưng không đủ sức chịu đựng một cuộc chiến trường kỳ  lâu dài khi mà một hỏa tiển phòng không Thadds trị giá hàng triệu đô la được dùng để ngăn chận những máy bay không người lái – drones của anh nhà nghèo Iran chỉ trị giá $20,000 đô la.

Nhưng Iran không phải là Iraq hay Afghanistan, hay Lybia. Iran không đầu hàng vô điều kiện như ông Trump ra lệnh mà họ sẽ kéo dài cuộc xung đột thành một cuộc thánh chiến vô tận để bảo vệ  quốc gia Hồi Giáo này chống lại Hoa Kỳ và Isreal. Điều quan trọng là ông Trump đã bỏ qua các đồng minh lâu đời của Mỹ như Âu Châu, Canada và ngay cả Úc Châu, những đồng minh có hiệp ước liên kết quân sự và tình báo với Hoa Kỳ. Ông đã không hội ý với họ trước khi khởi động một cuộc chiến sẽ gây ảnh hưởng đến họ, đến toàn cầu.

Hiện nay các cuộc tấn công bằng Drones (tức máy bay không người lái) của Iran đang lan rộng khắp Trung Đông đã phơi bày những điểm yếu của hệ thống phòng không Hoa Kỳ hiện có tại Trung Đông. Đài NBC News  vừa trình chiếu một đoạn phim ghi lại một cuộc tấn công tại Trại Buehring—một căn cứ quân sự của Hoa Kỳ đóng tại Kuwait. Nó lao trúng khu vực gần đường chạy bộ, tạo nên một cột khói đen bốc cao kèm theo ngọn lửa dữ dội. Video này—được phát hình vào ngày 1 tháng 3 là một trong hơn 30 videos được  vệ tinh ghi nhận và đã được đài NBC News xác minh nguồn gốc cho thấy các cuộc tấn công bằng Drones - máy bay không người lái do Iran thực hiện cũng như các hoạt động đánh chặn của Hoa Kỳ và các đồng minh tại bảy quốc gia khác nhau ở Trung Đông. Các mục tiêu bị nhắm đến bao gồm các căn cứ quân sự, trung tâm giao thông vận tải, cơ sở hạ tầng năng lượng và các trụ sở ngoại giao. Trong 21 trên tổng số 26 video cho thấy các Drones của Iran dường như đã đánh trúng mục tiêu.

Những đoạn video này—được đăng tải trên nhiều nền tảng thông tin khác nhau—đã phơi bày một thực trạng chung về sự thiếu hụt các biện pháp bảo vệ tại những địa điểm chiến lược bị Drones - máy bay không người lái nhắm tới ngay từ những ngày đầu của cuộc chiến. Trong bối cảnh Hoa Kỳ và Israel liên tục tấn công Iran với mục tiêu tuyên bố là làm tê liệt các năng lực hạt nhân, tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái của nước này, Iran đã đáp trả bằng cách huy động kho vũ khí gồm các loại tên lửa cùng những chiếc máy bay không người lái cảm tử giá rẻ. Iran có thể sản xuất 500 Drones một ngày và hiện có 80,000 drones trong kho dự trử. Có thể nói các Drones “nhà nghèo” là sinh tử phù của Iran trong cuộc chiến chống lại liên minh hùng mạnh nhất thế giới Hoa Kỳ và Isreal.

Là công dân Hoa Kỳ nhưng tôi không thể yểm trợ ông tổng thống nước tôi gây chiến vì lý do “mù mờ” rằng: Iran sẽ có vũ khí nguyên tử … trong tương lai, đe dọa nền an ninh của Hoa Kỳ. Xin cầu nguyện cho các quân nhân Hoa Kỳ đang tham chiến, một cuộc chiến không cần thiết và cũng xin cầu nguyện cho những nạn nhân của chiến cuộc và những người thân của họ.

Đào Nương