Phiếm dị, Đào Nương

Chuyện cây cầu GORDIE HOWE

Lịch sử của nhân loại cho thấy sự trổi dậy và tàn rụi của nhiều đế quốc. Nguyên nhân chính của sự trổi dậy tập trung vào sức mạnh kinh tế và sức mạnh quân sự. Sức mạnh kinh tế là nền tảng để phát triển và sức mạnh quân sự là để duy trì. Các đế chế như La Mã và Trung Hoa đều trổi dậy nhờ một nền kinh tế mạnh mẽ. Sự giàu có cho phép họ xây dựng cơ sở hạ tầng, gia tăng dân số và gia tăng khả năng quân sự đảm bảo cho việc chinh phục và kiểm soát các vùng lãnh thổ rộng lớn đã chinh phục được.

Nhưng có một yếu tố quan trọng hơn tất cả: đó là sự xuất hiện của những nhà lãnh đạo tài ba truyền cảm hứng cho dân chúng với tài chỉ huy chính trị cũng như quân đội của họ. Các đế chế như Đế chế Mông Cổ và Đế chế La Mã của Alexander Đại đế đã thể hiện điều này. Khả năng quân sự vượt trội của những những lập quốc đã giúp họ chinh phục những vùng lãnh thổ rộng lớn một cách nhanh chóng và khả năng chính trị sẽ giúp họ giữ được đề chế lâu dài hay ngắn hạn.

Nhưng chính những nguyên nhân sụp đổ của các đế chế mới là điều thu hút sự tò mò của các nhà sử học trong nhiều thế kỷ. Và khi hiểu được lý do tại sao các đế chế vĩ đại sụp đổ thì họ lại vô cùng bất ngờ vì những nguyên nhân chính dẫn đến sự suy tàn của một đế chế đều rất giống nhau. Sau đây là những điều mà các sử gia đã ghi nhận được:

Xung đột nội bộ

Đây là nguyên nhân chính dẫn đến sự sụp đổ của các đế chế. Xung đột trong gia đình, xung đột trong giới lãnh đạo. Tham nhũng chính trị làm suy yếu hệ thống quản trị khi thành phần lãnh đạo chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân hơn là lợi ích công cộng. Điều này đưa đến sự bất mãn lan rộng trong dân chúng.

Bất ổn kinh tế

Một nguyên nhân chính khác là sự bất ổn kinh tế. Việc quản lý tài nguyên yếu kém, sống xa xỉ, làm cạn kiệt tài nguyên của quốc gia. Các chính sách tài chính yếu kém đưa đến tình trạng bất ổn xã hội khiến tạo ra các tầng lớp khác nhau trong xã hội gây xung đột vì bất mãn. Điều này làm suy yếu cấu trúc đế chế.

Xâm lược từ bên ngoài

Lịch sử đã chứng minh các cuộc xâm lược từ bên ngoài đã làm sụp đổ nhiều đế chế. Lực lượng xâm lược thường mạnh hơn, đông hơn quân đội phòng thủ. Khi mang quân đi đánh xứ người, quân đội xâm lược thường có chiến thuật hoặc chiến lược vượt trội. Nhất là khi biên giới trở nên lỏng lẻo do xã hội bất an giúp cho các cuộc xâm lược thường dễ dàng.

Thiếu liên minh: nhiều quốc gia liên kết chống lại kẻ thù “đế chế” chung vì đã bị hà hiếp quá đáng. Lực lượng kết hợp này khi “bị” phát hiện thì thường đã rất mạnh, đế quốc không đè bẹp được nữa.
Sự xuất hiện của một lãnh tụ bất tài, vô nhân và vô đạo đức: các đế chế sụp đổ vì nhiều lý do, nhưng yếu tố “bạo chúa” và bọn tay sai bất nhân bao giờ cũng là dấu hiệu cáo chung cho một đế chế.

Hoa Kỳ là một quốc gia mới thành lập từ 300 năm nay. Từ sau thế chiến thứ II, Hoa Kỳ là quốc gia lãnh đạo thế giới tự do và sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt với sự sụp đổ của Liên Bang Sô Viết thì Hoa Kỳ là quốc gia đứng đầu thế giới về mọi mặt: kinh tế, chính trị, phim ảnh, âm nhạc, quân sự và nhất là công nghệ. Nếu gọi Hoa Kỳ là một đế chế - empire thì cũng không đúng lắm vì chủ nghĩa đế quốc tạo ra các mối quan hệ bất bình đẳng giữa các quốc gia, xâm phạm chủ quyền của một quốc gia khác một cách công khai. Chính sách ngoại giao Hoa Kỳ không như thế. Hoa Kỳ không xâm chiếm đất, không cướp tài nguyên chỉ dùng tài chính để gây ảnh hưởng về chính trị. Nhưng đảng phái nào lên thì quyền lợi của quốc gia Hoa Kỳ phải được tôn trọng. Nhưng tình trạng này dưới thời của ông Trump không còn nữa: ông Trump không quan tâm đến hiến pháp, đến luật lệ, đến công pháp quốc tế, đến quyền lợi của quốc gia. Nếu danh xưng "Đế chế" được dùng để mô tả các tình huống áp đảo không hợp lý, vi phạm chủ quyền quốc gia, vi phạm nhân quyền con người thì Hoa Kỳ với Donald Trump quả thật là một “đế quốc” như những “đế quốc” trong những thế kỷ trước của nhân loại.

Cây cầu Gordie Howe và “Super King” Donald Trump

Nếu dựa trên những suy luận của các sử gia thì “đế quốc” Mỹ ngày nay đã có đủ yếu tố để lụy tàn: Xung đột nội bộ, bất ổn kinh tế, xâm lược, thiếu liên minh, lãnh tụ bất minh. Nhưng hình như không có quốc gia láng giềng nào bị “cắn xé” bởi một ông anh thân thương như Canada dưới bàn tay của “đế quốc” Hoa Kỳ của Donald Trump. Vừa trở lại Bạch Cung thì ông Trump “đánh giá” Canada chỉ xứng đáng là một tiểu bang của Hoa Kỳ, ông gọi Thủ Tướng Trudeau của Canada là Thống Đốc. Tiếp theo, ông Trump không ngừng gây khó khăn cho quốc gia láng giềng “thân thương” có chung 5,500 dậm biên giới chung: tăng thuế nhập khẩu 25%, thay đổi điều kiện để được di dân, dọa sẽ chiếm vùng Bắc cực của Canada, dọa sẽ đuổi Canada ra khỏi khối NATO, dọa sẽ kiểm soát nguồn nước của Canada…

Hình ảnh ông Carney được chụp sau khi phát biểu tại cây cầu quốc tế Gordie Howe khi vẫn đang trong quá trình xây dựng. (Carlos Osorio/Reuters). Thủ tướng Canada Mark Carter đã đáp trả lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ ngăn chặn việc khánh thành cầu quốc tế Gordie Howe nối liền Windsor, Ontario và Detroit rằng những điều ông Trump đòi hỏi đều đã được ghi trong bảng ký kết năm 2012 giữa Canada và tiểu bang Michigan và cầu Gordie Howe sẽ khánh thành theo đúng dự liệu. Cho đến nay, một tuần sau ngày đưa ra lời đe dọa, chính phủ Trump đã im lặng không trả lời những tố giác của thủ tướng Canada.

Nhưng có lẽ không có gì làm chính quyền Canada “sửng sờ” bằng khi ông Trump đe dọa sẽ ngăn chặn việc khánh thành cây cầu quốc tế mới nối Windsor và Detroit dự định sẽ khánh thành vào ngày 20 tháng 3 tới dây sau 10 năm xây dựng. Vào Thứ hai 23 tháng 2 ông Trump đe dọa sẽ “chận cầu” nếu những yêu cầu về quyền lợi của Hoa Kỳ không được đáp ứng mặc dù trước đây, ông Trump đã đưa ra những tuyên bố tích cực về tuyến đường nối này trong một tuyên bố chung với cựu thủ tướng Canada Justin Trudeau năm 2017: “Chúng tôi mong chờ việc hoàn thành nhanh chóng Cầu Quốc tế Gordie Howe, cây cầu sẽ đóng vai trò liên kết kinh tế quan trọng giữa hai nước chúng ta”. Cây cầu có 6 lane này cho phép dòng người và hàng hóa lưu thông không bị gián đoạn từ Quốc lộ 401 ở phía Canada đến Xa lộ Liên tiểu bang 75 ở Hoa Kỳ, tránh các điểm giao cắt tắc nghẽn khác.

Điều không ngờ nhất là những điều “yêu cầu về quyền lợi” của Hoa Kỳ mà “Super King” Donald Trump nêu ra đều đã được Canada đáp ứng trong bảng ký kết 14 trang mà Thủ tướng Canada Mark Carney trong cuộc họp báo trả lời sự de dọa của ông Trump. Ông Carney cho biết ông đã giải thích với tổng thống Mỹ Donald Trump vào sáng sớm thứ Ba 24/2 về chuyện cây cầu quốc tế Gordie Howe mà Donald Trump đe dọa ngăn chặn sự khánh thành là những điều khoản đòi hỏi của ông Trump đã được thỏa mãn từ lâu, trên giấy trắng mực đen:

* Canada trả toàn bộ tiền xây dựng khoảng 6,4 tỷ đô la cho cây cầu dài 2,5 km nối liền lưu thông từ Quốc lộ 401 ở phía Canada đến Xa lộ Liên tiểu bang 75 ở Hoa Kỳ. Phía Hoa Kỳ không bỏ ra một đồng nào trừ phần đất được trưng thu để xây dựng cầu.

* Ông Carney cho biết cây cầu được xây dựng bởi công nhân Canada và Mỹ, sử dụng thép từ cả hai quốc gia, bất chấp những tuyên bố sai sự thật của tổng thống rằng "hầu như không có thành phần lao động nào của Mỹ" được sử dụng trong quá trình xây dựng. Theo tài liệu của chính phủ Canada, dự án đã cung cấp 12.670 việc làm cho tiểu bang Michigan, với hơn 8.800 lao động và chuyên viên người Mỹ làm việc trên các phần nằm về phía Mỹ của cây cầu dài 2,5 km.

* Ông Trump đòi chính phủ liên bang Hoa Kỳ sẽ sở hữu "cả phía Canada và phía Hoa Kỳ" nhưng trên thực tế, trong hiệp ước ký kết năm 2012 giữa Thống đốc Cộng Hòa Michigan Rick Snyder và thủ tướng Trudeau thì cầu Gordie Howe thuộc tài sản chung đồng đều 50-50 của cả Canada và tiểu bang Michigan. Sau khi Canada thu hồi được chi phí xây dựng mà họ đã chi ra, tiểu bang Michigan sẽ nhận được 50% doanh thu phí cầu đường, nhưng không phải là cho Quỷ Liên Bang Hoa Kỳ.

Cựu Thống đốc Michigan Rick Snyder, một đảng viên Cộng hòa, người đã ký thỏa thuận với Canada để xây dựng cây cầu, đã viết trong một bài báo trên tờ Detroit News sau lời đe dọa của ông Trump rằng: "Canada thật tuyệt vời và đã tài trợ toàn bộ chi phí xây dựng cây cầu. Michigan và Hoa Kỳ đã có được một nửa quyền sở hữu mà không cần đầu tư gì. Đó là một thỏa thuận tuyệt vời."

Khi đưa ra những đòi hỏi đã được công nhận, “Super King” Donald Trump hoặc đã không đọc bảng ký kết xây dựng cầu năm 2012 hoặc vì mối liên hệ với gia đình Maroun, chủ nhân của Cầu Ambassador mà bất chấp quyền lợi của quốc gia. Cựu Thống Đốc Rick Snyder đã tố cáo rằng: "Nếu dự án cầu Gordie Howe bị trì hoãn hoặc dừng lại, sẽ có một người thắng lớn: Gia đình Maroun và chủ nhân Cầu Ambassador. Trong nhiều thập kỷ, họ đã chi hàng triệu đô la để cố gắng ngăn chặn dự án cầu Gordie Howe. Tại sao? Mỗi ngày, họ kiếm được nhiều tiền hơn nhờ vậy."

Được biết cầu Ambassador, cây cầu lân cận thuộc sở hữu tư nhân của gia đình Moroun người Mỹ, một nhà tài trợ lớn của đảng Cộng hòa, đã dành nhiều năm phản đối việc xây dựng cây cầu mới cạnh tranh này. Báo New York Times đưa tin tối thứ Ba 24 tháng 2 rằng tỷ phú Matthew Moroun đã gặp Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick hôm thứ Hai tại Washington. Sau cuộc gặp đó, Lutnick đã nói chuyện với Trump qua điện thoại về vấn đề này và lời đe dọa của Trump không cho cầu Gordie Howe khánh thành được đưa ra ngay sau đó.

Cựu Thống đốc Snyder cho biết việc phụ thuộc vào cây cầu Ambassador gần trăm năm tuổi, vốn đã có nhiều dấu hiệu xuống cấp trong quá khứ, đã "cản trở thương mại trong nhiều thập kỷ và làm tăng chi phí cho các hoạt động sản xuất. Dự án cầu Gordie Howe sẽ giải quyết những vấn đề này và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhanh hơn ở cả hai phía và tổng thống Trump không nên can thiệp vào vấn đề này vì cây cầu mới này sẽ mang lại lợi ích cho nền kinh tế địa phương ở cả hai nước.”

Cầu quốc tế Gordie Howe, nối liền Windsor, Ontario và Detroit, được nhìn thấy từ phía Canada trong ảnh chụp từ trên không ngày 10 tháng 2 năm 2026. (Jacob Barker/CBC)

Hình ảnh lực sĩ Gordie Howe được trưng bày trên bờ sông ở Windsor, Ontario, tại buổi công bố vào tháng 5 năm 2015 là cây cầu vượt sông Detroit nối liền 2 quốc gia Canada và Hoa Kỳ sẽ được đặt tên là Cầu quốc tế Gordie Howe – Gordie Howe International Bridge. (Dave Chidley/The Canadian Press)

Carney says he told Trump Canada paid for Gordie Howe bridge

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đe dọa sẽ ngăn chặn việc khánh thành cầu quốc tế Gordie Howe nối liền Windsor, Ontario và Detroit. Phóng viên Pratyush Dayal của đài CBC đưa tin.

Cựu Thủ tướng Justin Trudeau và cựu Thống đốc bang Michigan Rick Snyder chụp ảnh cùng các học viên ngành xây dựng tại Windsor, Ontario, năm 2018. (Troy Shantz/The Canadian Press)

Nhưng nếu nói rằng “Chuyện Cây Cầy Gordie Howe … chưa gẩy” (Tựa một bài hát của Nhạc sĩ Trầm Tử Thiên _ Chuyện một Cây Cầu đã gẩy) đánh dấu ngày tàn của đế quốc của “Super King” Donald Trump thì cũng không đúng. Phải nói đó là giọt nước làm tràn cái ly… phẫn nộ của “Super King” Donald Trump dành cho “thần dân” Canada cứng đầu thì đúng hơn. Sau một tuần im lặng, ngày 1 tháng 3 năm 2026 , ông Trump đã trực tiếp gọi điện thoại yêu cầu Thủ tướng Canada Mark Carney từ chức trong vòng 48 giờ vì chính sách kinh tế của ông làm hại cho Canada và Hoa Kỳ. Thủ tướng Carney đã từ chối đề nghị “tự về vườn” này vì Canada là một quốc gia độc lập và ông là một thủ tướng do dân Canada bầu lên nên ông không thể hành động theo … chỉ thị của “Super King” Donald Trump được.

Trong vòng vài giờ sau khi tin tức này được loan truyền, phe đối lập bảo thủ của Canada — những người bất đồng với ông Carney về hầu hết mọi vấn đề — đã đưa ra tuyên bố ủng hộ hoàn toàn ông Carmey. Liên minh châu Âu bày tỏ lo ngại về sự can thiệp của “Super King” Donald Trump vào các tiến trình dân chủ. Vương quốc Anh, Pháp, Đức tái khẳng định nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia không chỉ Canada mà còn bất cứ quốc gia nào khác trên thế giới. Câu hỏi mà dường như ai cũng thắc mắc là trước khi đưa ra yêu cầu này “Super King” Donald Trump đã nghĩ gì?

* Nếu Thủ tướng Carney “vâng theo” lời ông mà về nhà đuổi gà cho vợ thì không lẻ “Super King” Donald Trump hiện nay là Le Roi des Rois hay The King of Kings như chuyện phim hoạt họa năm 2025 thực hiện từ tiểu thuyết giả tưởng của Charles Dickens về cuộc đời của Chúa Jesus? Lãnh tụ nước nào không vừa ý ông thì ông cho cho đội Đặc Nhiệm Delta bắt về bỏ tù như tổng thống Venezuela Maduro 3 tháng trước đây hay mới hôm qua ông Trump cho dội bom giết chết lãnh tụ tối cao Khamini của Iran? Thế giới có sẵn sàng quy hàng trước mọi đòi hỏi của Le Roi des Rois? Và sau lãnh tụ tối cao của Iran Khamini, sẽ tới lãnh tụ của quốc gia nào? Canada?

* Nếu Thủ tướng Canada Carney không từ chức thì “Super King” Donald Trump sẽ làm gì? Vì tội của ông Carney so với tội của Madura hay Khamini đối với nước Mỹ của “Super King” Donald Trump lớn hơn nhiều. Thủ tướng Canada Carney đã trả lời NO với The King of Kings rồi.

Trong 8 tháng qua, kể từ khi “Super King” Donald Trump ra lệnh đánh thuế nhập cảng Tariff 25% trên hàng Canada nhập nội vào Mỹ, Thủ tướng Canada Carney đã bay qua, bay lại khắp 6 lục địa tìm khách hàng mới thay thế anh khách hàng nhà giầu yêu sách là “Super King” Donald Trump.

Trong Hội Nghị Thượng Đỉnh về Kinh Tế Darvos ở Thụy Sĩ, bài thuyết trình của Thủ tướng Canada Carney về sự liên kết của những quốc gia hạng trung để tránh áp lực của một cường quốc muốn dùng kinh tế làm sức ép chính trị. Liên Hiệp Âu Châu EU các nước Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, được gọi là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) đang xức tiến những thỏa thuận liên kết chuỗi cung ứng giữa Canada, Singapore, Mexico, Nhật Bản, Việt Nam, Malaysia và Australia với châu Âu mà không cần sự hiện diện của Hoa Kỳ. Điều này sẽ đưa gần 40 quốc gia ở hai phía đối diện của địa cầu xích lại gần nhau hơn và danh xưng “TARIFF” sẽ được xóa khỏi các giao dịch thương mại. Không cần xác định “quốc tịch kinh tế” của một sản phẩm. Một thỏa thuận sẽ cho phép các nhà sản xuất trên 40 quốc gia giao dịch hàng hóa và các tài nguyên một cách liền mạch hơn trong một quy trình thuế quan thấp nhất có thể. EU và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) vào tháng 11 năm 2025 đã kết hợp các lực lượng kinh tế của họ để chống lại sự bấp bênh của thị trường thương mại tự do để đối phó với chính sách dùng Tariff để trị thế giới của “Super King” Donald Trump.

Trong 8 tháng qua, thủ tướng Canada Carney đã xuất hiện tại Liên minh châu Âu, tại Singapore, tại Seoul, tại Sidney, tại India, để thu thập quan điểm của các nhà lãnh đạo khu vực về thỏa thuận thành lập một tiềm năng thương mại đa phương trong khi “Super King” Donald Trump ở Hoa Thịnh Đốn tiếp tục trò chơi con số: hôm nay 10%, mai 25%, mốt 50% tariff tùy theo “mức độ trung thành” của lãnh tụ khu vực với ông.

Đây cũng là yếu tố thứ tư trong việc sụp đỗ của một đế quốc: Thiếu liên minh: nhiều quốc gia liên kết chống lại kẻ thù “đế chế” chung vì đã bị hà hiếp quá đáng. Lực lượng kết hợp này khi “bị” phát hiện thì thường đã rất mạnh, đế quốc không đè bẹp được nữa.

Tin chưa được một hảng thông tấn nào xác định nhưng đã được phát tán trên Internet là “Super King” Donald Trump sẽ ra lệnh cấm vận Canada, sẽ phong tỏa tài khoản của Canada tại các ngân hàng Hoa Kỳ, sẽ đóng cửa biên giới, sẽ kiểm soát nguồn nước đang nuôi sống dân Canada. Nhưng thực tế thì chuyện này không thể xảy ra dù “Super King” Donald Trump có muốn hay không: Hoa Kỳ có thể đơn phương cấm vận Canada nhưng thế giới sẽ không cấm vận Canada cũng như “Super King” Donald Trump cũng không thể ép Canada thành tiểu bang thứ 51 của Hoa Kỳ được, các ngân hàng Hoa Kỳ đang điều hành khoảng 180 tỷ đô la của Canada, phong tỏa thì có nghĩa là nhiều ngân hàng Hoa Kỳ cũng sẽ ngưng hoạt động. Nói chơi cho vui kiểu “Super King” Donald Trump thì dễ thôi.

Điều kinh khủng nhất là sau khi bắt Maduro, giết Khamini thì “Super King” Donald Trump lại không có một bước đi kế tiếp nào đối với hai quốc gia này? Ở Venezuela thì bà Phó tổng thống Delcy Rodriguez lên cầm quyền và tuyên bố Madura vẫn là tổng thống hợp hiến của quốc gia này nhưng ông đã bị quân đội Mỹ đột kích và bắt cóc đi. Chính phủ Hồi Giáo Iran sẽ tiếp tục dù không có Khamini. Đem quân đội chiếm đóng thì hơi khó vì cuối năm nay lại có bầu cử giữa nhiệm kỳ. Chuyện “Super King” Donald Trump đối xử “tệ” với Canada theo các quan sát viên quốc tế thì lại có lợi cho quốc gia này: Nó như một cái tát để Canada nhận ra tiềm năng đích thực của mình thay vì chỉ “ngu ngơ hưởng thái bình” nhờ tài nguyên dồi dào, đất rộng, dân thưa.

Ngày 26 tháng 3 là ngày khánh thành cây cầu Gordie Howe nối liền Canada và tiểu bang Michigan. Để xem rồi “Super King” Donald Trump sẽ làm gì đây? Sẽ đem vệ binh quốc gia về giữ cầu, không cho xe cộ thông thương vì chính phủ Canada làm hại nền an ninh quốc gia Hoa Kỳ như trường hợp Venezuela, Iran? Chờ xem!