Trình Bày: T.Vấn

Tranh Bìa: Dật Dờ – Thanh Châu

Ấn Bản Điện Tử

do

T.Vấn & Bạn Hữu Thực Hiện

 

THAY LỜI TỰA

 

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, cuộc chiến gây nhiều tranh cãi nhất, nhiều hệ lụy nhất lịch sử Việt Nam đã kết thúc. Từ bấy đến nay, đã có nhiều những biến cố, những sự kiện không thể không nhớ đến mỗi khi có dịp nhắc lại một giai đoạn lịch sử nào đó của đất nước. Thí dụ như làn sóng người vượt biên, vượt biển những năm cuối 1970s và đầu 1980s. Hoặc các cao trào phục quốc của người Việt tị nạn hải ngoại vào những năm vừa được đặt chân đến bến bờ tự do. Hoặc cuộc lừa đảo không tiền khoáng hậu của chính quyền Cộng sản ngay sau khi chiếm được miền Nam, khiến hàng trăm ngàn quân nhân viên chức VNCH tự nguyện đem thân đi chịu giam cầm trong các trại tù cải tạo mà không biết ngày nào mới được thả về.

 

Cũng trong bối cảnh những năm tháng không quên ấy, có sự ra đời của một tác phẩm văn học, một tập thơ mang cái tên tác giả xa lạ chưa hề ai biết đến, Cao Tần, nhưng thực ra đó là bút danh mới của một nhà văn đã từng được biết đến rất nhiều từ trước năm 1975 ở miền Nam, Lê Tất Điều. Thế là cùng với thời điểm khó quên này, một tác phẩm văn học như tập thơ Cao Tần, đã trở thành một sự kiện không thể không nhắc đến như chính thời điểm tác phẩm ra đời. Hơn thế nữa, nội dung của tập thơ là chính tâm tư, chính hình ảnh của cuộc sống người Việt tị nạn được tác giả ghi lại thật rõ nét trong từng câu thơ, từng bài thơ. Và không có gì ngạc nhiên, tập thơ đã gây xao động một thời. Không chỉ một thời, mà nó vẫn còn được người Việt tị nạn nhắc lại mỗi khi có dịp ngẫm, nhìn quá khứ vài chục năm trước. Và vì thế, tác phẩm nghiễm nhiên xác định được chỗ đứng của mình trong lịch sử đất nước nói chung, ngoài chỗ đứng trong lịch sử văn học mà các nhà phê bình đã tốn nhiều giấy mực để bàn luận.

 

Nay, tác giả đang ở tuổi trên 80. Thời gian còn lại của ông chắc chẳng còn bao lâu. Trong một dịp trò chuyện, chúng tôi có gợi ý về một ấn bản điện tử của tập thơ, kèm theo đó là những ý kiến bình luận khen chê của một thời. Tác giả tập thơ nghe qua chắc cũng thấy hay hay, nên đồng ý. Ông gởi cho chúng tôi tập thơ mà ông đã xem lại từng câu chữ, từng ngày tháng được ghi cuối cùng. Bởi lẽ, mấy chục năm nay, tác phẩm đã thuộc về công chúng và khó mà tránh khỏi việc tam sao thất bổn trong thế giới internet pha trộn giữa tuyệt vời và hỗn độn, giữa lợi ích và hủy hoại. Đây cũng là dịp ông làm công việc cần làm và cuối cùng của một tác giả với đứa con “đi hoang” của mình.

 

Như đã nói ở trên, Phần I tập thơ Cao Tần là của chính tác giả gửi đến cho tủ sách TV&BH, nhưng phần II của tập thơ tập họp những bài phê bình của nhiều tác giả trải dài hơn 40 năm nay là công việc chúng tôi tự nhận đảm trách. Thế giới ảo vốn vô cùng mênh mông, chúng tôi không quả quyết mình đã làm tròn, làm hết việc sưu tập, cũng như chúng tôi cũng không thể gửi thư xin phép các tác giả các bài viết được chúng tôi chọn đăng lại trong tập sách này, ngoài việc ghi rõ nguồn các bài viết được sử dụng nói trên. Nếu có bất cứ lời phàn nàn nào liên quan đến sự xuất hiện các bài viết phê bình tập thơ trong tập sách, chúng tôi xin nhận hoàn toàn trách nhiệm trước công chúng và các tác giả liên quan.

 

Tập sách này ra đời, chỉ để đánh dấu một giai đoạn lịch sử khó quên, đánh dấu một tác phẩm văn học gắn liền với giai đoạn lịch sử ấy; và xa hơn nữa, để giúp cho các thế hệ đời sau dễ dàng nhìn ngắm, đánh giá một cách công bằng các tiền nhân của họ chẳng may đã phải sống trong một thời đoạn đầy hệ lụy của lịch sử nước nhà.

 

T.Vấn & Bạn Hữu

 

 

Bìa tập thơ Cao Tần xuất bản lần đầu tiên

 

THƠ CAO TẦN

 

 

(Có bà tiên hiền hỏi chàng lưu lạc

Con ước mơ chi cuối cuộc đời này?)

 

Ta ước khi không bừng tỉnh giấc

Thấy bình minh muộn nắng đầy hiên

Một khung cửa sổ trời xanh ngắt

Đầu sân xao xác tiếng chim quen

 

Đường phố ngất ngây mùi bụi mới

Những vòm cây biếc lá me tươi

Quán cóc sở ta bè bạn đợi

Tưng bừng đấu hót những buồn vui

 

Chợt nhớ lại, ồ đêm qua khiếp quá

Mình đã mơ một giấc thật kinh hoàng

Mơ thấy thình lình đất trời sụp đổ

Dân mình tan tác, nước mình tan hoang...

 

Sẽ vội vã trên đường lao tới sở

Nghe xôn xao tiếng Việt ở quanh mình

Giữa phố bụi mù lại mơ cây cỏ

Xanh khắp quê hương giấc mộng thanh bình

 

Ta muốn điều chi cuối đời luân lạc?

Này bà tiên vừa hỏi giấc mơ ta

“Hãy đem hết những đổi đời tan tác

Gói dùm vào cơn mộng dữ đêm qua”

 

 

 

Chiều đi bát phố gặp toàn Tây

Bỗng tiếc xưa không làm quen cả xóm

Tự trách mình ngu hơn con cầy

Đáng kẹt lại cho thằng Cộng tóm

 

Bác xích lô mỗi sớm qua nhà

Đầu óc như ta lo cơm lo áo

Co cẳng cà phê quán cóc la cà

Chửi bới lăng nhăng nội các anh Thiệu

 

Em điếm rẻ tiền hành nghề Gò Vấp

Anh tìm vui hoang em hát Cải lương

Ôm nhau dửng dưng, rời nhau hấp tấp

Lòng vẫn chung mang nỗi sợ sa trường

 

Nhớ ông thầy tu nghiêm trang cúng lễ

Ta ít khi lảng vảng vào chùa

Sao cùng thấy đời sầu một bể

Cùng tỉnh queo trước chuyện hơn thua.

 

Nhớ kẻ ngất ngư mình gặp ngoài phố

Hai thằng lạ hoắc chẳng thèm ngó nhau

Giờ nghĩ lại, ôi, như ta, nó khổ

Cũng xây nhà trên cát nương dâu.

 

Giờ nghĩ thân ta chỉ còn có vợ

Vợ trót bỏ quên bên kia bán cầu

Ngày ngày phất phơ giữa rừng mũi lõ

Tìm người tình Việt chưa biết tìm đâu

 

Chỉ gặp toàn Tây một chiều bát phố

Tiếc sao xưa cả nước chẳng quen nhau

Quen cả nước? Ra đường chào gẫy cổ

Và chắc gì nay nghĩ lại không sầu.

 

Nhưng quen cả nước chắc lòng sẽ nhẹ

Khi đi có chào may bớt xót xa

Ôi! Xóm xưa ơi, khi nào đổi kiếp

Ta về thành chim hót trước hiên nhà

 

Tháng 2- 77

 

 

 

Sau một tuần ngất ngư lao động

Thứ sáu anh thường thức trắng đêm

Vì đêm anh, Sài Gòn đang sáng

Đêm thao thức anh là ngày khốn khổ em

 

Ngày khốn khổ, thân em tơi tả

Gói nhọc nhằn trong biểu ngữ vinh quang

Ta từng giầu lắm em nào biết

Anh chỉ cho em đôi chỗ giấu kho tàng

 

Trong công viên xưa có chiếc ghế đá

Giờ đẫm mưa chiều hay tươi nắng mai?

Ghế như ngà, bên hàng thông, em nhớ?

 Ta bên nhau trên đó những ngày vui

 

Chiếc ghế từng nghe lá úa thở dài

 Nghe đồi cỏ mùa xuân cười rực rỡ

 Chia xẻ những buồn vui

 Suốt thời em bé nhỏ

 

Em hãy đến tìm ở nhà thờ đỏ

Ngôi thánh đường gạch hồng như son

Nơi ta thường quanh quẩn những hoàng hôn

Tìm kỹ nhé: ngay sau cây Thánh giá

 

Em hãy tìm về sau căn nhà cũ

Đứng bên rào mà ngó lại vườn xưa

Em nhớ nhé: dưới tàn cây trứng cá

Những trái mọng hồng trong ánh nắng sau mưa

 

Ở góc vườn còn một viên gạch vỡ

Nơi nảy mầm hy vọng một giàn dưa

Kín đáo nghe em, giờ nhà đổi chủ

Nhưng kho tàng ta chắc còn nguyên đó

 

Đứng trước vườn xưa em hãy mỉm cười

Dù môi buồn đã héo xanh thương nhớ

Nuốt lệ thầm và cười cho tươi

Như chiều xưa đón anh về hớn hở

 

(Kho tàng ta có một ông Thần

Nụ cười em là câu Thần chú

Thần chú đọc xong kho tàng sẽ mở)

 

Kho tàng ta em yêu nhìn xem

Dưới ghế công viên anh giấu thời thơ dại

Trên tháp nhà thờ anh giấu niềm tin

Trong vườn cũ anh giấu thời hạnh phúc

Nơi nụ cười em anh giấu trái tim.

 

Hãy chia anh một nửa kho tàng

Để cùng tiêu trong chuỗi ngày khốn khó

 

Thêm một lần thứ sáu trắng đêm

Để hồn về một Sài Gòn đang sống

Gõ tuyệt vọng cửa thiên đường đã đóng

Xin chia nhau ngày khốn khổ cùng em

 

Tháng 3-77

 

 

 

Tưởng ta nhớ chú lắm sao

Này cây bông giấy bên rào năm xưa

Chẳng qua trời đổ cơn mưa

Thì thương cành mọn đong đưa một mình.

 

Tháng 12 – 77

 

 

 

Thằng bạn đòi về trên tàu Thương Tín

Hoan hô Đảng và tranh đấu rất chì

Giờ được tin vùi thây Yên Bái

Thôi, còn chê trách nó mà chi.

 

Nó tưởng được về hôn con, ôm vợ

Bước rưng rưng trong những phố phường xưa

Ôm vợ, hôn con, ngắm trời đất cũ

Chỉ một lần thôi rồi tịch cũng vừa

 

Nhớ nó xưa chọc trời, xô núi

Thân nam nhi ngang dọc cõi bờ

Bỗng di tản ra thân lúi xúi

Trong trại xếp hàng chầu cơm như mơ

 

Trong trại sáng giật mình, hoảng hốt

Đêm bụng đầy nhóc rượu tìm quên

Gọi vợ trong mơ, nhắc con lúc thức

Nằm thì trằn trọc, đứng thì điên

 

Nó quyết đòi về trên tàu Thương Tín

Anh em xúm xít, khản cổ can hoài

Thằng bạn cười buồn, tác phong lính chiến:

“Thôi coi đời tao là con củ... khoai.”

 

Thấy nó lên tàu biết xong một kiếp

Nhưng hy vọng hão cứ nguyện như thường

Cầu nó bình an thấy con, thấy vợ.

“Yếu như thằng này chắc đất trời thương.”

 

Nó bước xuống tàu giữa rừng cán bộ

Về quê hương mà như lạc tinh cầu

Rồi trôi giạt trên nghìn dậm khổ

Rồi âm thầm đổ giữa rừng sâu.

 

Mày có linh thiêng qua đây tao cúng

Một chầu phim X một quả tắm hơi

Thiên đường mày hụt thì tao đang sống

Cũng ngất ngư đời như con củ khoai!

 

Tháng 2- 77

 

 

Dăm thằng khùng họp nhau bàn chuyện lớn

Gánh sơn hà toan chất thử lên vai

Chuyện binh lửa anh em chừng cũng ớn

Dọn tinh thần: cưa nhẹ đỡ ba chai

 

Rừng đất khách bạt ngàn màu áo trận

Xong hiệp đầu mây núi đã bâng khuâng

Hào khí bốc đủ mười thành chất ngất

Chuyện vá trời coi đã nhẹ như không

 

Một tráng sĩ vung ly cười ngạo mạn

Nửa đời xưa ta trấn thủ lưu đồn

Nay đất khách kéo lê đời rất nản

Ta tính sẽ về vượt suối trèo non...

 

Sẽ có lúc rừng sâu bừng chuyển động

Những hùm thiêng cựa móng thét rung trời

Và sông núi sẽ vươn mình trỗi dậy

Và cờ bay trên đất nước xinh tươi

 

Một tráng sĩ vô êm chừng sáu cối

Thần tự do giờ đứng ở nơi nào?

Ta muốn đến leo lên làm đuốc mới

Tự đốt mình cho lửa sáng xem sao...

 

Thần tự do giơ hoài cây đuốc lạnh

Ta tiếc gì năm chục ký xương da

Sẽ làm đuốc soi tìm trong đáy biển

Những oan hồn ai bỏ giữa bao la...

 

Bình minh tới một chàng bừng tỉnh giấc

Thấy chiến trường la liệt xác anh em

Năm tráng sĩ bị mười chai quất gục

Đời tha hương coi bộ vẫn êm đềm

 

Sàn gác trọ những tâm hồn bão nổi

Những hào hùng uất hận gối lên nhau

Kẻ thức tỉnh ngu ngơ nhìn nắng mới:

Ta làm gì cho hết nửa đời sau?

 

Tháng 3.1977

 

 

Ta biết nhà ông rầu thấy mồ

Thôi cuối tuần này theo ta lên núi

Lên thật cao nhìn xuống đời lô nhô

Rũ bớt bụi trần, quên thân múa rối

 

Hơn mười năm nhà ông bay trên cao

Mặt đất nâu xanh nằm ngoan dưới gót

Nhân loại tí teo xinh đẹp chừng nào

Nhân loại hiền từ như những con sâu

 

Những đêm đen tàu trôi qua thành phố

Cả đất trời nở triệu ánh sao xinh

Mặc những đấu tranh lọc lừa dưới đó

Nhìn từ cao nhân thế thật thanh bình

 

Đời khốn kiếp quăng tòm ông xuống đất

Bôi mặt nhà ông giống một tên hề

Tên hề giễu trong kịch đời luân lạc

Kịch như đời: nhạt nhẽo, lê thê.

 

Trên núi cao ta biết rành một chỗ

Có hòn đá xanh có gốc thông già

Ngồi trên đá ông sẽ thành Trang Tử

Hồn nhẹ tênh theo bướm lượn chiều tà

 

Hãy tựa gốc thông mà nhìn xuống thế

Tưởng hôm nào ngất ngưởng chín tầng mây

Còn thương mãi một nhân gian nhỏ bé

Có thể ôm tròn trong đôi cánh tay

 

Nhà ông khổ hơn người vì đôi cánh

Những thinh không bát ngát, những trời xa

Này cánh đại bàng nhớ chân trời thẳm

Thôi cuối tuần này lên núi cùng ta.

 

Tháng 11-77

 

 

Mai mốt anh về có thằng túm hỏi

Mày qua bên Mỹ học được củ gì

Muốn biết tài nhau đưa ông cây chổi

Nói mày hay ông thượng đẳng cu li

 

Ông rửa bát chì hơn bà nội trợ

Ông quét nhà sạch hơn em bé ngoan

Ngày ngày phóng xe như thằng phải gió

Đêm về nằm vùi nước mắt chứa chan

 

Nghệ thuật nói bỗng hóa trò lao động

Thằng nào nói nhiều thằng ấy tay to

Tiếng mẹ thường chỉ dùng chửi đổng

Hay những đêm sầu tí toáy làm thơ

 

Ông học được Mỹ đất trời bát ngát

Nhưng tình người nhỏ hơn que tăm

Nhiều đứa hồn nhiên giống bầy trẻ nít

Còn hồn ông: già cốc cỡ nghìn năm

 

Bài học lớn từ khi đến Mỹ

Là ngày đêm thương nước mênh mang

Thù hận bọn làm nước ông nghèo xí

Hận gấp nghìn lần khi chúng đánh ông văng

 

Nếu mai mốt bỗng đổi đời phen nữa

Ông anh hùng ông cứu được quê hương

Ông sẽ mở ra nghìn lò cải tạo

Lùa cả nước vào học tập yêu thương

 

Cuộc chiến cũ sẽ coi là tiền kiếp

Phản động gì cũng chỉ sống trăm năm

Bồ bịch hết không đứa nào là ngụy

Thắng vinh quang mà bại cũng anh hùng

 

Tháng 3- 77

 

 

Chiều nay ra biển ngồi ngơ ngẩn

Nhúng hai giò trong nước Thái bình Dương

Để hơi ta giạt về bờ Ô Cấp

Chạm thân ái vào lưng đất mẹ tang thương

 

Có bạn nào đang rắp tâm vượt thoát

Nhớ rằng ta luôn cầu nguyện cho người

Láng đời chót đã tan trên chiếu bạc

Thì xá gì thêm một chuyến ra khơi

 

Thở thật dài vào thinh không bát ngát

Theo gió về động lá cánh rừng xa

Này thằng lì còn chơi miền gió cát

Trong kiêu dũng mày cho gửi chút hồn ta

 

Có thằng bạn nào tàn đời học tập

Cõng gông xiềng lê lết một thân đau

Này biển chiều sóng xô ào lớp lớp

Những tiếng đời tan nát khóc thương nhau.

 

Tháng 6 – 77

 

 

 

Chú nào đi đường ta bình minh này

Có nhớ chào dân xóm ta dậy sớm

Có nghe thơm mùi bụi mới đầu ngày

Cùng lá hoa tươi mừng nắng lớn.

 

Chú nào trưa nay ngồi trên đồi ta

Thở gió thông khô quen từ kiếp trước

Đếm nắng hoa sao nở đầy trên hồ

Trưa thật tuyệt vời, đẹp hơn mơ ước

 

Chú nào ngồi hiên nhà ta chiều nay

Nghe mưa Sài gòn rạt rào thơm mát

Sau một ngày nắng loá chín tầng mây

Những mái tôn mưa cười ran hạnh phúc

 

Chú có biết yêu thương vài nụ hồng

Đã thắm tươi trên giàn che cổng gỗ

Những giọt trong veo từ cõi vô cùng

Vỗ rộn ràng vui trên từng lá nhỏ

 

Chú nào đêm nay kê đầu gối đó

Thở hương nồng hạnh phúc đẫm không gian

Có biết nói nghìn năm sau vẫn nhớ

Vẫn hai vai êm ấm mãi ơn nàng?

 

Tháng 12 - 77

 

 

 

Hát tự nhiên đi mà bạn quí

Giọng bạn khàn hơn chú vịt bầu

Đừng e sẽ mếch lòng tri kỷ

Dù nghe bạn hát chỉ thêm đau

 

Hai thằng đã tính đời coi bỏ

Hẹn vô sa mạc cụng vài ly

Ngồi thiền lặng lẽ như cây cỏ

Quyết lòng tịnh khẩu để nhâm nhi

 

Phương Nam bão cát lên như khói

Núi trọc xa trông hèn hơn đồi

Chiều mới vừa đây mà đã tối

Thấy chăng sa mạc rộng hơn trời?

 

Bạn bỗng kể: “Khi về gặp nàng,

Có lúc du dương nàng bắt hát

Dăm ba câu lãng mạn xì xằng

Thế cũng dựng nên thời rất đẹp...”

 

Thời đẹp bây giờ là chiêm bao,

Tình nàng bây giờ là kiếp trước

Chiều nay hồn bạn bỗng xôn xao

Dăm tiếng ca xưa và muốn hát

 

Cứ hát, ta nghe mà, bạn quí

Mai đời di tản lại buồn tênh

Rồi ra cặp được đào thơm Mỹ

Bạn sẽ trăm năm hát một mình.

 

Tháng 10 – 77

 

 

Thư quê hương như tên hề ốm nặng

Hồn tang thương sau mặt nạ tươi cười

Son phấn hân hoan phủ nghìn cay đắng

Mắt lệ đầy, miệng hát những lời vui...

 

Ta biết thư em vượt muôn cửa ải

Mắt sài lang soi nát cả linh hồn

Em chẳng được khóc cùng ta bằng chữ

Thì gửi chi dăm khẩu hiệu buồn nôn!

 

Gửi cho anh vài sợi tóc mẹ già

Rụng âm thầm trên hiên chiều hiu quạnh

(Nuôi một bầy con cuối đời vẫn lạnh)

Cho anh hôn ơn nặng một thời xa...

 

Anh muốn thở mùi nhọc nhằn nô lệ

Gửi cho anh manh áo rách con thơ

Con chào đời: ta rừng sâu lính trẻ

Ta non cao, con tập nói u ơ...

Giờ bước đầu đời chân non vấp ngã

Muốn nâng con... nào biết có bao giờ.

 

Gửi cho anh viên sỏi nhỏ bên đường

Anh sẽ đọc ra trăm nghìn lối cũ

Gửi cho anh vài nhánh cỏ quê hương

Anh sẽ đọc đất trời ta đã thở...

 

Và gửi cho anh một tờ giấy trắng

Thấm nước trời quê qua mái dột đêm mưa

Để anh đọc: Mênh mông đời lạnh vắng

Em tiếc thương hoài ấm áp gối chăn xưa...

 

Tháng 4 – 77

 

 

Nhà tôi ở toòng teng đỉnh đồi

Buổi mai đi làm thấy đời xuống dốc

Sau lưng sương ngập cao lưng trời

Trước mặt thông sầu reo đáy vực

 

Bắt đầu ngày bằng một chút vui

Hát nghêu ngao trong lòng xe rỗng tuếch

Bài ca quen bỗng chợt quên lời

Chút kỷ niệm còm lại mất khơi khơi

 

Tiếng Việt trong ta ngày mỗi héo

Hồn Việt trong ta ngày mỗi khô

Dốc mở như đời ta trước mặt

Sương kín như đời ta hôm xưa

 

Giang hồ một túi bài ca cũ

Hát nhảm cho qua nốt tuổi già

Qua những bình minh còn ngái ngủ

Còn như chưa lạc mất quê ta

 

Giữa đỉnh sương mù thông đáy vực

Trên đường chênh chếch nắng mênh mang

Trôi xuôi một mảnh hồn lưu lạc

Đã chán nhân gian ở cuối đường

 

Chiều về lên dốc thân tơi tả

Một quả hoàng hôn đỏ kín trời

Mình mới ngoi lên ngày đã ngả

Đêm phờ lăn lóc ngủ thay chơi

 

Giữa đỉnh sương mù thông đáy vực

Ngược xuôi ngơ ngẩn một linh hồn

Còng lưng gánh nốt đời lưu lạc

Nặng trĩu nghìn cân nhớ nước non

 

Tháng 5 - 77

 

 

Đốt thế giới văn chương hào sảng ấy

Gửi cho ông làm bạn cõi thiên đường

Tôi chỉ giữ bên mình thanh kiếm gẫy

Lên núi ngồi vạch đất vẽ quê hương.

 

Tháng 10 – 82

 

 

Gặp lại hôm qua chú học trò

Còn nuôi con sáo bạn ta cho

Ta mừng khoe chú bông Thiên Lý

Rực rỡ huy hoàng như tuổi thơ.

 

 

Chàng cù lần có cái túi nhỏ

Suốt bốn mùa giấu giếm như điên

Anh em sùng, nghĩ thằng này chơi khó

Thủ cẳng tí tiền, len lén tiêu riêng

 

Hết chuyện chơi, một chiều đông lạnh cóng

Đè thằng em ra cướp túi coi chơi

Gác trọ rung rinh như thuyền biển động

Thằng em kêu như sắp sửa xong đời

 

Miệng túi mở kho tàng rơi tung tóe

Một lạng vàng trong giấy gói đơn sơ

Một đứa hét: “Vàng này thằng em bé

Không mại đi, mày tính để đem thờ?”

 

“Sư chúng mày, vàng đem theo bốn cục

Ông bán ba, bắt gọn mấy trăm đô

Còn cục này tàn đời ông cóc bán

Lúc lên đường bà cụ dúi tay cho”

 

Một chiếc khăn tay cũ xì, cũ xịt

Màu nâu già thêu mấy chữ xanh xanh

“Giẻ rách gì đây hở thằng chết tiệt?”

“Khăn vợ trao ngày khoác áo nhà binh”

 

Đáy túi nhỏ thì đầy danh thiếp cũ

Những tên người tên tỉnh đã xa xưa

Những dòng vội ghi hẹn hò gặp gỡ

Những đường quen không trở lại bao giờ

 

Trả túi thằng em, cả bầy bỗng xệ

Cù lần xấu hổ chửi như ca

Cái túi nhỏ tưởng đầy lòng ti tiện

Hoá đem theo muôn vạn mảnh quê nhà

 

Cù lần dọa đêm nay đâm chết hết

Ôi, ví dầu chú mở được tim anh

Chú cũng thấy một kho tàng thắm thiết

Với khăn tay nhàu nát chữ thêu xanh

 

Với danh thiếp những tên đường đã đổi

Những số nhà chớp mắt bỗng tang thương

Những chốn hẹn nghìn năm không trở lại

Những tên đời tơi tả khắp quê hương

 

Tháng 10-77

 

 

Vách tàu dựng vút lên như núi

Một bãi mênh mông sắt thép trùng trùng

Hải âu lượn vòng, biển xanh phơi phới

Hồn dậy vu vơ một chút hào hùng

 

Tay búa tay kìm thấy đời chắc nịch

Sắt nâng hàng tấn linh hồn nhẹ tênh

Mặt mũi lấm lem che đời bí mật

Thần trí lang thang cuối bãi đầu ghềnh

 

Buổi trưa nghỉ nằm chơi trong thùng sắt

Ngửa cổ coi trời thấy đúng một khung vuông

A, khi không ta biến thành con ếch

Đáy giếng sâu mơ mộng rất khiêm nhường

 

Con ếch không tin đất trời nhỏ bé

Biết ngoài kia còn một cõi bao la

Lẩn thẩn nghĩ về chuyện đời dâu bể

Hay vơ vẩn chờ chút mây bay qua

 

Nhớ thơ Trường Anh thủa nào khoái đọc

(Ông Trường Anh có lạc đến phương này?)

“Tiền thân ta phải chăng là con cóc

Thơ nghiến răng trời chuyển bốn phương mây.”

 

Một năm nữa con tàu sẽ xuống nước

Tháng ngày nào mới đi qua Biển Đông?

Biển Đông giờ này bao thuyền hấp hối

Ôi con tàu đến trễ cả nghìn năm

 

Lòng bắt đầu mơ những điều huyền hoặc

Mơ con tàu cảm được những thương tâm

Nghe được tiếng đàn bà con trẻ khóc

Và xót xa như có một linh hồn

 

Tháng 11 - 82

 

 

Trong ví ta này chứng chỉ tại ngũ

Mất nước rồi còn hiệu lực hơi lâu

Chiều lưu lạc chợt thương tờ giấy cũ

Tái tê cười: giờ gia hạn nơi đâu?

 

Trong ví ta này một thẻ căn cước

Hình chụp ngây ngô rất mực cù lần

Da xám ngoét như bị đời nhúng nước

Má hóp vào như cả tháng không ăn

 

Mười tám tuổi thành công dân nước Việt

Tên chụp hình làm ta xấu như ma

Thằng khốn nạn làm sao mà nó biết

Ta sẽ thành dân mất nước tan nhà!

 

Hai mươi tuổi ta đi làm chiến sĩ

Bước giày đinh lạng quạng một đời trai

Vừa đánh giặc vừa lừng khừng triết lý

Nhưng thằng này yêu nước chẳng thua ai...

 

Hình căn cước anh nào mà chẳng xấu

Tên chụp hình như một lão tiên tri

Triệu mặt ngây ngô bàng hoàng xớn xác

Cùng đến một ngày gẫy đổ phân ly

 

Nhìn hình chim in trên tờ chứng chỉ

Chợt nhớ câu thơ: “Gẫy cánh Đại Bàng...”

Ngàn lẫm liệt tan trong chiều rã ngũ

Muôn anh hùng phút chốc hóa lang thang

 

Quanh mình xôn xao chuyện thay Quốc tịch

Ngậm ngùi bày dăm giấy cũ coi chơi

Thời cũ ố vàng, rách rời mấy mảnh

Xót xa đau như mình bỗng qua đời.

 

Hỡi kẻ trong hình mặt xanh, mày xám

Ngươi sắp thành tên mọi Mỹ rồi ư

Hỡi thằng chiến binh một đời dũng cảm

Mày lang thang đất lạ đến bao giờ

 

Ôi trong ví mỗi người dân mất nước

Còn một oan hồn mặt mũi ngu ngơ

Ôi trong trí những anh hùng thuở trước

Còn dậy trời lên những buổi tung cờ

 

Tháng 6 – 77

 

 

Khoác áo lông xù giả làm tráng sĩ

Lên dòng sông đá bước nghênh ngang

Cây gậy trúc trông sặc mùi vũ khí

Múa tưng bừng vào thinh không giá băng

 

Khoái thay đời ta một đời quái đản

Hai mươi năm xưa làm thằng nhỏ di cư

Hai mươi năm sau thành nhà thơ di tản

Một đời quê hương khét mùi súng đạn

Một đời xót xa bằng hữu lao tù

 

Khoái thay chân ta những chân phiêu bạt

Đi dọc quê hương, đi vòng địa cầu

Đi thênh thang thở đồi cao gió mát

Đi ngất ngây thương lúa vàng, hương cau

Đi hội trùng phùng, đi chia tan tác

Đi tràn hạnh phúc, đi ngập thương đau

Đi sỏi đá mềm, bếp hồng trước mặt

Đi bùng bão biển, quê hương phía sau

Những bước thú hoang lạc rừng đất lạ

Những bước ngậm ngùi đi chẳng về đâu

 

Sông không đầu đuôi sông màu đá cục

Dưới trên lẫn lộn, trời đất mang mang

Ta ngửa cổ làm thằng khùng Bắc Cực

Một mình cười cùng thinh không giá băng

 

Khoái thay hồn ta một hồn dị thường

Khi bốc lên: núi lưng trời cũng thấp

Khi bi ai: thân cỏ mọn bên đường

 

Sông dài! Sông dài! Ta đi chẳng hết

Thân trượng phu, hừ, mục trong áo cơm?

Núi cao! Núi cao! Ta về không đến

Chí trượng phu, hừ, chôn trong giá băng?

 

Tháng 2 - 78