Hoàng Ngọc Nguyên
TIỀN NHÀ NƯỚC KHÔNG PHẢI LÀ TIỀN CHÙA
Lính chiến của Mỹ ở Trung Đông
Từ câu chuyện Tam Quốc Chí không hẳn là xa xưa lắm!
Có một thời chúng ta tuy là người Việt, nhưng hầu như ai cũng biết ít nhiều tiểu thuyết Tam Quốc Chí, là câu chuyện có tính lịch sử và chính trị thời xa xưa của nước Tàu. Tam Quốc Diễn Nghĩa này không chỉ là một tác phẩm lịch sử đồ sộ của người Hán, nhưng cũng còn là một chuyện tàu hấp dẫn đối với bao thế hệ của người Việt. Những thế hệ trước đây rất nhiều người quen thuộc với những tên tuổi như Gia Cát Lượng (Khổng Minh), Quan Công, Tào Tháo, Lưu Bị, Tôn Quyền, Trương Phi, Triệu Vân, Đổng Trác, Lữ Bố, Điêu Thuyền... Câu chuyện dài đến 2.000 trang, không biết được in ra lần đầu tiên thời nào, có thể cách đây cả trăm năm, và những tiệm cho thuê tiểu thuyết đều không thể thiếu “Tam Quốc Chí” trên kệ sách của mình.
Bài học Tam Quốc Chí
Câu chuyện nói về sự hình thành của ba nước Ngụy, Thục, Ngô (nước Việt thời đó thuộc về nhà Ngô) trên đất Tàu (184-280), sau khi nhà Hậu Hán phân liệt vì sự nổi dậy của giặc Khăn Vàng, dẫn đến sự sụp đổ của nhà Hán và hình thành “Tam Quốc Chí”. Nhà Đông Hán suy vong vào cuối thế kỷ thứ 2 do nạn ngoại thích, hoạn quan lũng đoạn và đỉnh điểm là cuộc nổi dậy của giặc Khăn Vàng năm 184 cùng loạn Đổng Trác (Lữ Bố), khiến quyền lực trung ương tan rã. Trong ba nước hình thành từ đó: Ngụy, Thục, Ngô, chỉ có Thục Hán do Lưu Bị thành lập là tuyên bố nối tiếp huyết thống hoàng tộc nhà Hán. Tuy nhiên, cuối cùng của câu chuyện thì cả ba chế độ này bị sup đổ, nhà Tấn xây dựng một nước thống nhất.
Tam Quốc Chí là chuyện phong phú đáng đọc và cần phải đọc ở chỗ đó là câu chuyện chính trị rất sâu sắc nói hoài không hết. Ít ra có hai diều chúng ta cần học hỏi từ sự hình thành và biến mất của ba nước này. Thứ nhất, một chế độ muốn hình thành và vững mạnh cần phải tạo chính nghĩa và đề cao chính nghĩa, và mời gọi, thu hút nhân tài phục vụ chính nghĩa đó. Lưu Bị, Tôn Quyền, Tào Tháo sở dĩ xây dựng được đế chế là nhờ trong giai đọan đầu đã mở rộng cửa đón nhận “hiền nhân, quân tử” đến với họ – thậm chí còn đích thân tìm đến họ để mời họ về. Thứ hai, mọi chế độ sau đó bị sụp đổ khi sự tham ô, lạm quyền trở nên đầy rẫy trong triều đình, và những người chính trực dần dần mất tiếng nói và phải rút lui.
Từ câu chuyện Tam Quốc Chí thời xưa mà chúng ta nghĩ đến thế giới với ba siêu cường ngày nay Mỹ, Hoa, Nga. Và từ đó chung ta nghĩ trước tiên chuyện ở nước Mỹ, nghĩ đến những thử thách trước mắt đảng Cộng Hòa là đảng đang thách đố nền dân chủ tưởng như lâu đời và đã trưởng thành của nước Mỹ và đảng Dân Chù là đảng đang có trọng trách bảo vệ nền dân chủ thực sự còn non trẻ và đang ở trên bờ vực diệt vong.
Iran và Ukraine
Đảng Cộng Hòa đang mắc vào một thời điểm cực kỳ khó khăn, cho dù (hay bởi vì) hiện nay đảng con voi đang cầm quyền trên mọi mặt: lập pháp (nắm thế đa số tại cả hai viện), hành pháp (Tổng thống Trump) và tư pháp (6/9 Tối cao Pháp viện thuộc “đảng ta”). Trên cả hai mặt trận đối nội và đối ngoại, ông Trump đều đứng trước những thử thách cực kỳ phức tạp.
Hãy nói về cuộc chiến Iran.
Cùng với Do Thái là nước giật dây, Hoa Kỳ đã khởi chiến đánh Iran từ cuối tháng hai với lý do nước Hồi giáo này sở hữu vũ khí hạt nhân – một nguyên nhân vừa mơ hồ vừa không đủ sức thuyết phục. Mỹ và Iran đã không có quá trình đàm phán trước khi cuộc chiến đơn phương bùng nổ!
Cho đến nay cuộc chiến này đã kéo dài được sáu tháng rưỡi, giúp ông Trump tạo được một kỷ lục một cuộc chiến xem chừng không có lối thoát. Sự bế tắc của cuộc chiến này là ở chỗ những nước đồng minh phương tây của Mỹ đều đứng ngoài vì họ cho rằng Mỹ đã chơi ngông vì Do Thái, đơn phương gây chiến và bị Israel lôi kéo vào cuộc xung đột này – người ta nói ông Trump vẫn nghe lời người con rễ gốc Do Thái của ông để khỏi làm buồn lòng con gái Ivanka. Trong cuộc chiến này, Mỹ đã không hề tham khảo các đồng minh truyền thống, lâu đời là các nước Tây Âu trong khối NATO (Bắc Đại Tây Dương). Nay Mỹ lại nhìn đến những nước Đồng Minh lịch sử và chiến lược này để yêu cầu yểm trợ thì ai mà chơi.
Iran xem chừng yếu thế - đó là lẽ đương nhiên. Tuy nhiên, Iran vẫn giữ thế thủ khá hiệu nghiệm với kho vũ khí nguyên tử nguy hiểm dồi dào, và mong chờ sự nứt rạn từ phía Mỹ. Thăm dò cho thấy chỉ có khoảng 1/3 người dân Mỹ ủng hộ cuộc chiến này, trong khi có đến hơn một nửa dân số Mỹ không tán thành, thậm chí người ta còn chống đối một cuộc chiến vừa vô nghĩa vừa kéo dài mà không có triển vọng gì sáng sủa. Rõ rệt người dân Mỹ không muốn cho lính Mỹ phải bỏ mình vì một cuộc chiến không chính nghĩa, không cần thiết!
Ngay trong đảng Cộng Hòa, những dân biểu và thượng nghị sĩ của đảng đang quan tâm nhiều hơn đến cuộc bầu cử giữa mùa đang đến gần, nhằm cải thiện thế đa số mong manh của đảng hiện nay. Tại Hạ Viện, đảng Cộng Hòa chỉ hơn đảng Dân Chủ 4 ghế (218/214). Tại Thượng Viện, Cộng Hòa nắm được 53, trong khi Dân Chủ 45. Chính cuộc bầu cử này sẽ là tiếng nói cuối cùng về cuộc chiến của ông Trump. Ngay bây giờ, Tổng thống Trump đã để lộ rõ sự lúng túng vì đi thụt lùi thì không được, nhưng đi tới thì mù mịt không có con đường.
Có ba câu hỏi mà ông không tìm được giải đáp: Tiền, người và lối ra. Ngân sách của ông Trump đang thâm hụt trầm trọng bởi vì cuộc chiến nào của Mỹ ở nước ngoài cũng cực kỳ tốn kém, trong khi nợ ngân sách liên bang đang lên đến con số kỷ lục 40.000 tỷ khiến cho ông Trump lúc nào cũng phải ngó lơ. Về quân đội, Mỹ đang thiếu ít nhất cũng 60.000 lính tại Trung Dông, một số nước đồng minh giúp quân nhỏ giọt. Nhưng làm sao để chấm dứt cuộc chiến “trong danh dự”? Người ta đang nói đến vai trò của người con rễ gốc Do Thái của ông Trump: Jared Kushner. Chàng đang được nhạc phụ giao cho vai trò ngọai giao, là sứ giả đến các nước Hồi giáo thân Mỹ!!!
Trong những thử thách đối ngọai khác phải kể, chính là cuộc chiến xâm lăng của Nga đánh vào nước Ukraine mà Nga vẫn xem là “thuộc địa”. Putin đã cho quân Nga đánh vào Ukraine từ năm 2014 nhằm vào một số lãnh thổ sát biên giới Nga, nhưng cuộc xâm lăng tòan diện được xem là bắt đầu từ ngày 24-2-2022 (tức cách đây bốn năm rưỡi). Khác với Tổng thống Mỹ trước đây Joe Biden vẫn gọi Putin là “kẻ sát nhân” (the killer), Donald Trump chủ trương thân thiện với ông lãnh chúa Nga đã cầm quyền ở Nga đến nay được 26 năm – tức bắt đầu từ thế kỷ 21 đến nay. Người ta còn nói đến một quá khứ bốn thập niên trước đây Putin đã bảo trợ cho ông Trump! Thực hư câu chuyện này, không nghe ai nói đến.
Putin vẫn muốn buộc cho Ukraine phải “nhượng” cho Nga một số lãnh thổ mà trước đây Nga đã chiếm đọat trước khi Liên bang Nga bị tan rã dưới thời lãnh tụ Vladimir Gorbachev. Tuy nhiên, lãnh tụ Volodymyr Zellensky, lên cầm quyền ở Kyiv từ năm 2019, đã cương quyết không nhượng cho Nga dù chỉ một tấc đất. Bởi thế mà Putin cứ tìm cách đánh Ukraine để dành dân lấn đất. Ý đồ của Putin, lãnh chúa thời hiện đại của Nga không chịu nhường bước trước nhà độc tài nào của Nga trước đây (Lenin, Stalin, Brezhnev...), và Nga đã “mất” Ukraine dưới thời Mikhail Gorbachev (1985-91) thì nay Putin phải lấy lại.
Như chúng ta đã thấy, cuộc chiến của Ukraine chống Nga xâm lược đã được Zellensky tiến hành từ bảy năm qua, được phương tây nói chung ủng hộ. Nhung từ khi ông Trump lên cầm quyền, thì vì những mối giao tình bao đời với Putin (cho dù “tình trong như đã, mặt ngòai còn e), mà Mỹ phải tìm cách để luồn lách, đứng ngoài.
Nhưng ông Trump không thể giữ im lặng mãi trong cuộc chiến Nga xâm lược nước Ukraine quả cảm và quyết không để mất một tấc đất vào tay Putin!
Đầu tiên là tiền đâu
Tổng thống Trump vẫn cho rằng mình hơn hẳn những tổng thống phi thường của Mỹ trước đây, ngay cả Abranham Lincoln, George Washington, Ted Roosevelt, Franklin Roosevelt... Trong bầu cử giữa mùa sắp đến, giới quan sát chính trị đang tiên đoán rằng đảng Cộng Hòa rồi sẽ mất thế đa số mong manh tại cả lưỡng viện Quốc Hội. Tai Hạ Viện liên bang, Cộng Hòa hiện chỉ hơn phía Dân Chủ được bốn ghế (218/214). Tại Thượng Viện, Cộng Hòa đang nắm 53 ghế. Sau cuộc bầu cử vào ngày 7/11 sắp đến, người ta sẽ thấy tình thế sẽ đổi thay ở cả hai viện.
Tổng thống Trump đã cam kết sẽ giúp 5.000 USD cho mỗi công dân Mỹ trưởng thành nếu Đảng Cộng hòa duy trì được thế đa số mong manh tại cả hai viện của Quốc hội trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới. Ông Trump đã phát biểu tại một đại hội của Đảng Cộng hòa ở Dallas, Texas, nhằm khích lệ tinh thần những người ủng hộ trong bối cảnh các kết quả thăm dò dư luận không khả quan, cho thấy sự ủng hộ dành cho Đảng Dân chủ có thể tăng mạnh trên toàn quốc.
Tuy nhiên, giữa lúc giá năng lượng và lạm phát leo thang, cùng với cuộc chiến dai dẳng nhưng bị công chúng phản đối mạnh mẽ với Iran và nợ công gia tăng, động thái này đã dấy lên những câu hỏi liệu nền kinh tế lớn nhất thế giới có thực sự đủ khả năng chi trả khoản tiền được mệnh danh là "khoản cổ tức Trump" cho 270 triệu người Mỹ trưởng thành hay không – và liệu việc làm đó có hợp pháp hay không.
Nói với những người ủng hộ Đảng Cộng hòa tại hội nghị trong tiếng vỗ tay vang dội và những tiếng hô vang "USA, USA", ông tuyên bố: "Tôi sẽ cấp một khoản cổ tức trị giá 5.000 USD cho mỗi công dân trưởng thành tại Hợp chủng quốc Hoa Kỳ", với điều kiện Đảng Cộng hòa giữ được thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện. Ông Trump không giải thích chi tiết về cách thức hay thời điểm thực hiện việc chi trả – cũng như nguồn kinh phí lấy từ đâu – mà chỉ quy định rằng người dân sẽ phải tiêu số tiền này ngay tại Mỹ. "Chúng tôi không muốn các bạn mang tiền sang Canada để chi tiêu."
Có tới 270 triệu công dân Mỹ trưởng thành, nghĩa là khoản chi trả này có thể tiêu tốn 1,3 nghìn tỷ USD, chưa tính đến chi phí hành chính cho việc triển khai và xử lý các khoản thanh toán. Phó Tổng thống JD Vance cho biết nguồn tiền này sẽ đến từ doanh thu thu được nhờ các mức thuế quan thương mại của ông Trump. Ông Vance nói: "Điều mà Tổng thống đang đề cập về cơ bản là một khoản chi trả lợi ích dành cho người lao động Mỹ. Chúng ta đang thu được một khoản doanh thu khổng lồ vì Tổng thống Mỹ thực sự đang cứng rắn với cả các công ty lẫn quốc gia nước ngoài vốn đã lợi dụng người lao động Mỹ. Tôi không nghĩ đây là một ý tưởng gây tranh cãi."
Tuy nhiên, Trung tâm Chính sách Thuế (Tax Policy Center) dự báo rằng thuế quan sẽ mang lại khoảng 1.7 nghìn tỷ USD "trong giai đoạn từ năm tài chính 2026 đến 2036, với 177 tỷ USD thu được trong năm 2026". Do đó, khoản "cổ lợi của Trump" (Trump dividend) trị giá 5.000 USD cho mỗi người trưởng thành tại Mỹ sẽ chiếm khoảng ba phần tư tổng doanh thu dự kiến trong suốt 11 năm đó. Phần lớn số tiền này vẫn chưa được thu về, vì đây chỉ là dự báo kinh tế. Ngoài ra, con số này cũng chưa tính đến gánh nặng từ các mức thuế quan trả đũa mà các quốc gia khác áp đặt lên hàng xuất khẩu của Mỹ.
Vậy Mỹ sẽ chi trả cho việc này bằng cách nào? Các nhà phân tích cho rằng, rốt cuộc thì khoản chi này sẽ phải được tài trợ bằng nợ công. Điều này có nghĩa là số tiền mà ông Trump hứa hẹn với người dân Mỹ sẽ làm tăng thêm khối nợ khổng lồ mà nhà nước đã vay từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước. Việc vay thêm này làm tăng tổng chi phí trả lãi mà chính phủ phải gánh chịu. Và cuối cùng, chính người dân Mỹ sẽ là những người phải trả khoản nợ đó.
Hiện tại, Mỹ đang chi khoảng 1,1 nghìn tỷ USD mỗi năm để trả lãi và chi phí liên quan đến nợ công, con số này nhỉnh hơn một chút so với ngân sách dành cho quốc phòng. Nợ công của Mỹ đã chạm mốc 40 nghìn tỷ USD vào tháng 8, mức cao nhất từ trước đến nay. Trước đó, Văn phòng Ngân sách Quốc hội từng dự báo rằng phải mất thêm hai năm nữa mức nợ này mới đạt đến con số đó.
Theo Quỹ Peter G. Peterson tổng nợ của Mỹ đã tăng thêm 1 nghìn tỷ USD mỗi 5 tháng kể từ năm 2020 và tăng gấp đôi kể từ năm 2017. Đại dịch COVID-19 – và hiện nay là cuộc chiến với Iran – đã đẩy nhanh tốc độ gia tăng khoản nợ này. Dữ liệu từ Bộ Tài chính Mỹ cho thấy, nợ công vay từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước chiếm 80% – tương đương khoảng 32 nghìn tỷ USD – trong tổng số nợ.
Rất tiếc khi đưa ra những lời hứa hẹn mỹ miều này $5,000 cho mỗi đầu người, Tổng thống Trump đã không giải thích cặn kẻ những chi tiết này.
Chẳng lẽ ông không cần biết?
